با گسترش پیامدهای اقتصادی جنگ ایران، کشورهای آسیایی در تلاش برای یافتن راهحلهای سریع برای بحران انرژی و اجرای تغییرات ساختاری بلندمدت برای تضمین بهتر امنیت انرژی خود هستند.
اکثر کشورهای منطقه، به جز چند مورد استثنا، به شدت به نفت خام و گاز طبیعی مایع (LNG) از خلیج عربى وابسته هستند. کشورهایی مانند بنگلادش و فیلیپین در حال حاضر با وضعیت بحرانی روبرو هستند.
همچنین بخوانید: توقف گاز ایران به ترکیه و تضعیف نقش انرژی تهران
بحران انرژی آسیا
فیلیپین وضعیت اضطراری ملی اعلام کرده است، در حالی که بنگلادش سهمیهبندی سوخت سختگیرانهای را اعمال کرده است، زیرا نگران است که اولین کشور آسیایی باشد که سوختش تمام میشود.
حتی کشورهای پیشرفتهتر، مانند ژاپن و کره جنوبی، نیز تحت تأثیر بحران انرژی قرار گرفتهاند. اگرچه ژاپن ذخایر استراتژیک بزرگی دارد و هر دو کشور میتوانند موقتاً به زغال سنگ روی آورند یا مقداری (LNG)را از بازار گران قیمت لحظهای خریداری کنند، رهبران توکیو و سئول به خوبی میدانند که اگر دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، به شعارهای عید پاک خود عمل کند، اوضاع میتواند به سرعت تشدید شود.
این بحران در حال حاضر بحث در ژاپن و کره جنوبی در مورد گسترش استفاده از انرژی هستهای را تشدید کرده است. در کره جنوبی، فشار برای کسب حقوق غنیسازی اورانیوم بالاتر برای نیروگاههای هستهای خود افزایش یافته است.
موضوعات مهم: جهان با بزرگترین شوک انرژی تاریخ مواجه است اما بازارها پایدارند
جنگ ایران و عراق
استقرار گسترده نظامی دولت ترامپ در خاورمیانه و بیتوجهی آشکار آن به متحدان آسیایی واشنگتن، سوالات جدی را در توکیو و سئول در مورد اینکه آیا این دو قدرت شمال شرقی آسیا به سلاحهای هستهای خود نیاز دارند یا خیر، مطرح کرده است.
حتی صرف چشمانداز اینکه کره جنوبی بتواند اورانیوم بیشتری غنیسازی کند، پیامدهای ژئوپلیتیکی عظیمی برای منطقه خواهد داشت و اگر ژاپن و کره جنوبی به سلاحهای هستهای دست یابند، شوک ژئوپلیتیکی – و خطر – بسیار زیاد خواهد بود.
موضوعات مرتبط: تشدید درگیری ایران و اسرائیل تهدیدی برای انرژی و ثبات منطقه
کره جنوبی در حال حاضر یکی از بزرگترین تولیدکنندگان انرژی هستهای در جهان است و در حال گسترش قابلیتهای هستهای غیرنظامی خود است. در همین حال، رهبری ژاپن، علیرغم نگرانیهای عمومی ناشی از فاجعه فوکوشیما در سال ۲۰۱۱، انرژی هستهای را به ستون اصلی دستور کار سیاسی خود تبدیل کرده است.
جنگ ایران و عراق برنامههای توکیو را برای بازگشایی نیروگاههای هستهای موجود و ساخت نیروگاههای جدید تسریع کرده است.
توافق هستهای ۱۹۷۴ بین کره جنوبی و ایالات متحده، معروف به توافق ۱۲۳، کره جنوبی را از غنیسازی اورانیوم در داخل کشور منع کرده و آن را ملزم به واردات سوخت غنیشده کرده است.
اواخر سال گذشته، واشنگتن و سئول با اصلاحیهای موافقت کردند که به کره جنوبی اجازه میدهد اورانیوم را تا 20 درصد برای مصارف غیرنظامی غنیسازی کند.
چشمانداز افزایش غنیسازی اورانیوم در کره جنوبی، هشدارهای شدیدی را از سوی کره شمالی و چینِ مسلح به سلاح هستهای برانگیخته است. خبرگزاری رسمی کره شمالی هشدار داد که غنیسازی داخلی اورانیوم در کره جنوبی، با حمایت ایالات متحده، «راه را برای تبدیل آن به یک کشور شبههستهای هموار میکند.»
پکن همچنین به سئول هشدار داده است که حتی غنیسازی داخلی برای انرژی هستهای غیرنظامی نیز میتواند عواقبی داشته باشد. چین مشخص نکرده است که این عواقب چه میتوانند باشند، اما میتوانند از فشار شدید اقتصادی – چین بزرگترین شریک تجاری کره جنوبی است – تا تقویت نظامی تهاجمیتر چین، به ویژه در آبهای نزدیک کره جنوبی، متغیر باشند. از سوی دیگر، ژاپن از قبل توانایی و حق غنیسازی اورانیوم را دارد.
ژاپن بدون اعلام آن، چیزی را که به عنوان توانایی هستهای نهفته شناخته میشود، در اختیار دارد – توانایی توسعه سریع سلاحهای هستهای بدون عبور واقعی از آستانه ساخت آنها.
همانطور که دنیل اسنایدر، محقق غیرمقیم در موسسه اقتصادی کره (KEI)، اخیراً نوشت، ژاپن ذخیرهای بالغ بر ۴۵ تن پلوتونیوم با درجه تسلیحاتی قابلیتهای غنیسازی اورانیوم، فناوریهای موشک بالستیک توسعهیافته تحت برنامههای پرتاب ماهواره و جتهای جنگنده پیشرفته با قابلیت حمل کلاهک هستهای دارد.
گزارش اخیر آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) نشان داد که توانایی ژاپن در داشتن این قابلیتها، آن را از تهدیدات منطقهای محافظت میکند و در عین حال، در صورت لغو ضمانتهای امنیتی دولت ترامپ، اهرم دیپلماتیکی علیه ایالات متحده فراهم میکند.
بسیاری از کره جنوبیها با از دست دادن اعتماد به ضمانت هستهای آمریکا، خواهان همان قابلیتهای هستهای ژاپن هستند. رهبران هر دو کشور نه تنها برای افزایش قابلیتهای هستهای تلاش کردهاند، بلکه احتمال دستیابی به سلاحهای هستهای را نیز افزایش دادهاند.
یک نظرسنجی که توسط موسسه معتبر مطالعات سیاستگذاری آسان در آوریل ۲۰۲۵ انجام شد، نشان داد که تقریباً ۷۶ درصد از کره جنوبیها خواهان «توانایی هستهای داخلی» هستند، که بالاترین درصد ثبت شده توسط این موسسه تاکنون است.
در همان نظرسنجی، کمتر از نیمی از پاسخدهندگان معتقد بودند که ایالات متحده در صورت حمله هستهای کره شمالی، از سلاحهای هستهای برای دفاع از کره جنوبی استفاده خواهد کرد.
یون سوک-یول، رئیس جمهور سابق کره جنوبی، در سال ۲۰۲۳ با اظهار اینکه کره جنوبی ممکن است برای دفاع از خود به سلاحهای هستهای نیاز داشته باشد، سابقهای را رقم زد. به لطف پنهان بودن سلاحهای هستهای، هر دو کشور میتوانند چنین نیرویی را نسبتاً سریع جمعآوری کنند.
کارشناسان پیشبینی میکنند که این امر برای ژاپن تنها چند ماه طول خواهد کشید، در حالی که احتمالاً برای کره جنوبی بسیار بیشتر طول خواهد کشید.
اگر پاسخدهندگان نظرسنجی معتقد باشند که چنین توانایی ضروری است، افکار عمومی در کره جنوبی به طور قابل توجهی به نفع توانایی هستهای داخلی کاهش مییابد.
این امر عملاً به اتحاد این کشور با ایالات متحده پایان میدهد. با این حال، ترامپ گهگاه اشاره کرده است که ممکن است مانع دستیابی متحدان شمال شرقی آسیا به سلاحهای هستهای نشود و به نظر میرسد که کاملاً نگران گسترش سلاحهای هستهای منطقهای نیست.
اگر ترامپ این موضع را حفظ کند در حالی که کره جنوبی به دنبال دستیابی به توانایی هستهای است، سئول کمتر منزوی و کمتر در برابر تحریمها آسیبپذیر خواهد بود، اگرچه این امر هیچ گونه ریسک ژئوپلیتیکی را کاهش نمیدهد.
در واقع، با توجه به هشدارهای شدید پکن علیه سئول در مورد دستیابی به قابلیتهای غنیسازی بیشتر، پیشبینی اینکه چین در صورت دستیابی کره جنوبی به توانایی هستهای با چه سرعت و شدتی واکنش نشان خواهد داد، دشوار است.