اقتصاد ایران در مقطع کنونی با ناهماهنگیهای ساختاری عمیقی دستوپنجه نرم میکند؛ وضعیتی که بیش از همه در فاصله روبهافزایش میان درآمد خانوارها و هزینه واقعی زندگی نمایان شده است. این شکاف در شرایطی رخ میدهد که تورم بالا، بیثباتی بازارهای مالی و نوسانات شدید نرخ ارز فشار مضاعفی بر معیشت شهروندان وارد کرده است.
برآورد مقامهای پیشین حوزه کار نشان میدهد هزینه خوراک یک خانواده متوسط به حدود ۲۵۰ میلیون ریال (نزدیک به ۱۹۵ دلار) رسیده، در حالی که مجموع مخارج ماهانه به حدود ۶۵۰ میلیون ریال (بیش از ۵۰۰ دلار) افزایش یافته است.
در مقابل، حداقل دستمزد حدود ۱۴۰ میلیون ریال (۱۱۰ دلار) تعیین شده، به این معنا که یک کارگر تنها قادر به تأمین حدود ۲۱ درصد از نیازهای پایه خود است؛ به بیان دیگر، درآمد یک ماه کار تقریباً فقط کفاف هزینههای یک هفته را میدهد.
همچنین بخوانید: تلاش ایران برای توافق هستهای با آمریکا با منافع اقتصادی مشتر
بحران معیشت و تورم
بخش مهمی از مشکلات کنونی به سال ۲۰۱۸ و خروج آمریکا از توافق هستهای ایران بازمیگردد؛ اقدامی که به بازگشت تحریمهای گسترده علیه تهران منجر شد. همچنین تصمیم واشنگتن در اوت گذشته برای احیای برخی تحریمهای مرتبط با برنامه هستهای، بر شدت نوسانات بازار و فضای عدم اطمینان اقتصادی افزود.
در چنین شرایطی، مذاکرات حساس درباره برنامه هستهای ایران — با حضور مذاکرهکنندگان آمریکایی و مقامات ارشد ایرانی — به نقطهای تعیینکننده برای آینده اقتصاد کشور تبدیل شده است. قرار است این گفتوگوها روز پنجشنبه از سر گرفته شود و انتظار میرود هرگونه کاهش تنش دیپلماتیک بتواند «صرف ریسک» موجود در اقتصاد ایران را کاهش داده و تا حدی فضای مالی لازم برای بهبود را فراهم کند
اقتصاد ایران همزمان با دو چالش بزرگ مواجه است: تورم مزمن و کسری قابل توجه بودجه. این وضعیت در شاخصهای مختلف بهخوبی دیده میشود:
شاخص قیمت مصرفکننده (CPI): رشد سالانه نزدیک به ۶۰ درصد
شاخص قیمت تولیدکننده (PPI): افزایش حدود ۵۴ درصد، که از فشارهای بیشتر بر قیمتها در آینده حکایت دارد.
موضوعات مرتبط: وقتی سیاست خارجی بازار را میلرزاند؛ اقتصاد در ایران در حالت تعلیق
تورم مواد غذایی.. جهش کمسابقه تا حدود ۹۰ درصد
در همین حال، ریال ایران همچنان در برابر فعالیتهای سفتهبازانه بسیار آسیبپذیر است. نرخ دلار که هفته گذشته به حدود ۱.۶۵ میلیون ریال رسیده بود، پس از ارسال سیگنالهای مثبت از سوی تهران درباره احتمال توافق با واشنگتن، اندکی تا حدود ۱.۶۲ میلیون ریال تقویت شد.
بازار سرمایه نیز این فضای احتیاطی را منعکس میکند؛ بهطوری که شاخص بورس تهران طی یک ماه گذشته حدود ۲۰ درصد افت کرده و وارد محدوده بازار نزولی شده است، زیرا سرمایهگذاران در انتظار نتیجه مذاکرات هستهای به سر میبرند.
اخبار مهم: اعتراضات سراسری در ایران.. چالشهای اقتصادی و سیاسی رژیم
چشمانداز بودجه در سال جدید
بر اساس پیشنویس بودجه سال مالی که از ۲۱ مارس آغاز میشود، قیمت نفت بین ۷۰ تا ۷۵ دلار برای هر بشکه در نظر گرفته شده است. با این حال، ایران به دلیل آنچه «تخفیف تحریمی» خوانده میشود — که قیمت نفت صادراتی کشور را ۱۲ تا ۱۵ دلار کمتر از نرخ جهانی میکند — با شکاف درآمدی مواجه خواهد بود. هدفگذاری دولت نیز صادرات روزانه ۱.۵ تا ۱.۷ میلیون بشکه نفت است.
بر پایه مدلهای اقتصادی، اقتصاد ایران در سال پیشرو میتواند در دو مسیر متفاوت حرکت کند؛ مسیری که تا حد زیادی به سرنوشت پرونده هستهای و امکان کاهش یا تداوم تحریمها وابسته خواهد بود.