جعفر پناهی، فیلمساز برجسته ایرانی، پیشبینی کرد که رژیم علی خامنهای، رهبر ايران، پس از سرکوب خشونتآمیز موج اخیر اعتراضات مردمی، تسلط خود را بر جامعه ایران از دست خواهد داد.
پناهی به گاردین گفت: “ادامه حکومت این رژیم در این شرایط غیرممکن است. آنها هم این را میدانند. آنها میدانند که حکومت بر مردم غیرممکن است. شاید تنها هدف آنها اکنون این باشد که کشور را تا آستانه فروپاشی کامل پیش ببرند و سعی در نابودی آن داشته باشند”.
رژیم خامنهای واعتراضات در ايران
اعتراضات در اواخر دسامبر به دلیل وخامت شدید وضعیت اقتصادی آغاز شد، پیش از آنکه با سرکوب خونین نیروهای امنیتی در آخر هفته مواجه شود و گزارشها حاکی از کشته شدن بیش از ۲۵۰۰ نفر است.
پناهی، ۶۵ ساله، قطعی اینترنت که جمعه گذشته اعمال شد – که بین ۹۵ تا ۹۹ درصد از شبکه ارتباطی کشور را فلج کرد – را «نشانهای از وقوع یک قتل عام بزرگ توصیف کرد، او افزود: “اما ما هرگز انتظار نداشتیم که سرکوب در این مقیاس و با این تعداد باشد”.
پناهی از ایالات متحده صحبت کرد، جایی که او در حال تبلیغ فیلم جدید خود، این فقط یک تصادف بود، است که سال گذشته در جشنواره فیلم کن برنده نخل طلا شد و یکی از مدعیان اصلی جایزه اسکار بهترین فیلم بلند بینالمللی در سال ۲۰۲۶ است.
این فیلم، ترکیبی از تعلیق، انتقام و کمدی سیاه، داستان گروهی از زندانیان سیاسی سابق ایرانی را روایت میکند که بین انتقام یا بخشش مردی که معتقدند در زندان آنها را شکنجه کرده، گیر افتادهاند.
نظام سیاسی به صورت غیابی
پناهی گفت: “آنچه من سعی کردم در این فیلم به تصویر بکشم این است که ادامه چرخه خشونت، متوقف کردن آن را بسیار دشوار میکند، با وحشیگری که دولت در حال حاضر مرتکب میشود، ترس واقعی این است که این چرخه ادامه یابد”.
دسامبر گذشته، پناهی به دلیل تبلیغ علیه نظام سیاسی به صورت غیابی به یک سال زندان محکوم شد، اما با این وجود اعلام کرده است که قصد بازگشت به ایران را دارد.
این کارگردان پیش از این دو بار زندانی شده است: ابتدا در سال ۲۰۱۰ به دلیل حمایت از اعتراضات ضد دولتی و بار دیگر در سال ۲۰۲۲ به دلیل اعتراض به دستگیری دو فیلمساز منتقد مقامات.
پناهی اظهار داشت که سقوط رژیم به رهبری خامنهای پس از موجهای اخیر سرکوب اجتنابناپذیر است، اما تأکید کرد که زمان این فروپاشی غیرقابل پیشبینی است.
او گفت: “رژیم ۱۰۰٪ سقوط خواهد کرد. این اتفاقی است که برای همه رژیمهای دیکتاتوری در طول تاریخ افتاده است. چه زمانی این اتفاق خواهد افتاد؟ هیچ کس نمیداند. ما میخواهیم که این اتفاق در اسرع وقت، حتی در عرض چند دقیقه آینده، رخ دهد، اما عوامل زیادی باید برای وقوع آن هماهنگ شوند”.
پناهی به دولتهای غربی هشدار داد که با رژیم ایران به عنوان یک بازیگر منطقی برخورد نکنند و از طریق مترجم خود، شیدا دیانی، گفت: “در سایر دیکتاتوریهای جهان، همیشه افرادی هستند که منطقی عمل میکنند و اجازه نمیدهند اوضاع به این نقطه برسد، اما متأسفانه در این رژیم، هیچ عقلانیتی وجود ندارد، تنها چیزی که آنها به آن فکر میکنند سرکوب و چگونگی ماندن در قدرت، حتی برای یک روز دیگر است. مردم آخرین چیزی هستند که به ذهنشان میرسد”.
برخی اعتراضات در داخل ایران، و همچنین در میان جوامع ایرانی در اروپا و ایالات متحده، شامل درخواستهایی برای بازگشت رضا پهلوی، پسر شاه فقید ایران که در تبعید در واشنگتن زندگی میکند، به صحنه سیاسی بوده است. پهلوی پیش از این از ایرانیان خواسته بود که به خیابانها بیایند.
پناهی اظهار داشت که درخواستها برای بازگشت پسر شاه نمایانگر یکی از صداهایی است که از اعتراضات برخاسته است، اما افزود: “همانطور که خود رضا پهلوی گفت، پس از دوره گذار، باید در ایران همهپرسی برگزار شود تا مردم بتوانند تصمیم بگیرند که چه نوع نظامی را میخواهند و چه کسی بر آنها حکومت میکند. در طول این دوره گذار، همه ما باید متحد باشیم”.
پناهی در مورد احتمال اعتماد به پهلوی برای مدیریت دوران پس از رژیم، گفت که این تصمیم بر عهده مردم ایران است: “چه با پهلوی موافق باشیم و چه نباشیم، میدانیم که اکثریت قریب به اتفاق ایرانیان خواهان رفتن رژیم فعلی هستند”.