مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، روز جمعه سفر کوتاه خود به خاورمیانه را به پایان رساند و تلاش کرد تصویر مثبتی از مذاکرات خود با رهبران خلیج عربى ارائه دهد. این رهبران نگرانی عمیق خود را از اینکه توافق اوایل این ماه بین ایران و ایالات متحده نگرانیهای آنها را در مورد گسترش مداوم نفوذ منطقهای تهران برطرف نمیکند، ابراز کردند.
روبیو گفت که این رهبران «نگرانیهای بسیار مشخصی را به اشتراک گذاشتند» و تأکید کردند که هرگونه توافق نهایی با ایران نه تنها باید برنامه هستهای آن را محدود کند، بلکه شامل توقف حمایت از حماس در غزه، حزبالله در لبنان، شبهنظامیان در عراق و حوثیها در یمن نیز باشد.
گسترش نفوذ ایران
با این حال، تحلیلگران و مقامات امنیتی غربی معتقدند که ایران احتمالاً پس از جنگ اخیر، حمایت خود را از این گروهها افزایش خواهد داد، جنگی که به ارزیابی آنها رویکرد استراتژیک دیرینهاش را تقویت کرده است. آنها همچنین اظهار میکنند که فعالیت گروههای مسلح نامنظم مورد حمایت ایران، و همچنین اسرائیل و تا حد کمتری ایالات متحده، ممکن است در دوره آینده تشدید شود.
حزبالله با وجود تلفات سنگینی که در درگیریهای طولانی مدت با اسرائیل در طول سالهای 2024 و 2025 متحمل شد، همچنان سنگ بنای شبکه متحدان منطقهای ایران است. بر اساس این ارزیابیها، این سازمان همچنین در ایفای نقش استراتژیک اصلی خود در جلوگیری از هرگونه حمله مستقیم اسرائیل علیه ایران شکست خورده است.
همچنین بخوانید: بریژیت مکرون با رقص و دیجیبازی در دیزنیلند پاریس خبرساز شد
با این وجود، تهران بر تعهد مداوم خود به حزبالله که بیش از ۴۰ سال پیش با حمایت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در لبنان تأسیس شد، تأکید میکند.
حنین غدار، عضو ارشد موسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، میگوید ایرانیها «آنچه را که اتفاق میافتد فقط یک سختی موقت میدانند و معتقدند که حزبالله خود را بازسازی خواهد کرد… برای سپاه پاسداران بسیار حیاتی است که نیروهای نیابتی خود را در منطقه بازسازی کند و تصمیمات آنها را کنترل کند.»
موضوعات مرتبط: دولت فرانسه سقوط کرد؛ مکرون در دوراهی سرنوشتساز
آتشبس بین ایران و ایالات متحده
بر اساس این گزارش، مرتبط کردن آتشبس بین ایران و ایالات متحده با پایان دادن به جنگ در لبنان، منجر به تنشهایی بین اسرائیل – که میخواهد به حملات خود علیه حزبالله ادامه دهد – و واشنگتن نیز شده است.
در یمن، گروه حوثی که روابط نزدیکی با تهران دارد، با وجود برخورداری از درجهای از استقلال در تصمیمگیری از ایران، توانایی انجام حملات علیه اسرائیل و تهدید کشتیرانی در دریای سرخ را نشان داده است.
غدار خاطرنشان میکند که حوثیها «بسیار مقاوم هستند و سازوکارهای تصمیمگیری خود را دارند که کاملاً به ایرانیها وابسته نیست.»
در عراق، جایی که ایران بیش از دو دهه از شبهنظامیان شیعه حمایت کرده است، این گروهها در طول جنگ حملات پهپادی و موشکی علیه منافع آمریکا انجام دادهاند، اما درگیر تشدید کامل تنش نشدهاند. حملات تلافیجویانه آمریکا و پیچیدگیهای چشمانداز سیاسی عراق، تمایل آنها به تشدید تنش را مهار کرده است.
مایکل نایتس، متخصص شبهنظامیان عراقی، میگوید این گروهها «محتاطتر از آن چیزی هستند که ایران دوست دارد.»
واشنگتن و تلآویو تلاش کردند گروههای اقلیت در ایران
ایران همچنین از برخی از این شبهنظامیان برای حمله به گروههای کرد استفاده کرده است تا آنها را از شرکت در جنگ بازدارد، اما کردها به دلایل خاص خود تصمیم گرفتهاند که درگیر نشوند.
در آغاز درگیری، واشنگتن و تلآویو تلاش کردند گروههای اقلیت در ایران، از جمله اعراب در جنوب غربی و بلوچها در جنوب شرقی را بسیج کنند، اما این تلاشها موفقیت کمی به همراه داشت.
به گفته مایکل میلستین، مقام سابق اطلاعاتی اسرائیل و محقق دانشگاه تل آویو، «تماسها کلی بودند اما توسعه نیافتند.»
گزارشها همچنین از یک طرح قدیمی آمریکایی برای نفوذ هزاران جنگجوی کرد به شمال غربی ایران با حمایت نیروهای ویژه آمریکایی و نیروی هوایی اسرائیل، با هدف بیثبات کردن رژیم ایران، پرده برداشتند. با این حال، این طرح مسکوت ماند و کارشناسان در مورد شانس موفقیت آن اختلاف نظر داشتند.
در نهایت، تنها «چند صد» جنگجو آماده بودند و رهبران کرد به دلیل از دست دادن اعتماد به ایالات متحده پس از توافقات سیاسی در سوریه، مردد بودند.
مخالفت رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، نیز نقش مهمی در خنثی کردن اجرای این طرح داشت.
در تحولات موازی، گزارشها حاکی از حمایت اسرائیل از گروههای مسلح دروزی در سوریه و همچنین حمایت از تشکلهای محلی در غزه برای مقابله با حماس است. با این حال، این گروهها اساساً موازنه قدرت در میدان را تغییر ندادهاند.
تحلیلگران تأکید میکنند که این گروهها همچنان از نظر اثربخشی محدود هستند و فاقد حمایت گسترده مردمی هستند و نمیتوانند جایگزین مناسبی برای نیروهای موجود باشند.
با افزایش درخواستهای منطقهای و بینالمللی برای تقویت اقتدار دولت و خلع سلاح شبهنظامیان، کارشناسان نسبت به ادامه اتکا به نیروهای نیابتی، علیرغم پیچیدگیها و بیثباتیهایی که این امر در منطقه ایجاد میکند، هشدار میدهند.
یکی از محققان نتیجه میگیرد: «به نیروهای نیابتی نمیتوان اعتماد کرد… آنها نه تنها بیاثر هستند، بلکه مضر نیز هستند.»
شما فعلاً از تمام اطلاعات فوری خود استفاده کردهاید. پاسخها ممکن است تا ساعت ۱:۴۴ بعد از ظهر کیفیت پایینتری داشته باشند.