کانون حقوق بشر ایران در گزارشی از اجرای احکام اعدام سه زندانی در زندانهای عادلآباد شیراز، دزفول و ایلام خبر داده و همزمان نسبت به افزایش اعدامها در شرایط تشدید اعتراضات و مطالبات عمومی برای آزادی و عدالت ابراز نگرانی کرده است.
بر اساس این گزارش، احکام این سه زندانی در روزهای دوشنبه ۲ شهریور و چهارشنبه ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ اجرا شده است.
موج تازه اعدامها در ایران
بامداد دوشنبه ۲ شهریور، بهرام (قهرمان) کشاورزی، فرزند خداخواست و اهل شهرستان بیضا، در زندان عادلآباد شیراز اعدام شد.
به گفته کانون حقوق بشر ایران، کشاورزی پیشتر در ارتباط با یک پرونده مواد مخدر بازداشت و سپس به اعدام محکوم شده بود.
اعدام مراد نوره در دزفول
سحرگاه چهارشنبه ۲۸ مرداد، مراد نوره، ۴۳ ساله و اهل دزفول، در زندان این شهر اعدام شد.
بر اساس این گزارش، نوره پدر سه فرزند بود و حدود چهار سال پیش به اتهام قتل بازداشت و در ادامه به اعدام محکوم شده بود.
اعدام محسن ضرونی در ایلام
صبح چهارشنبه ۲۸ مرداد نیز محسن ضرونی، اهل روستای کرهضرونی از توابع کوهدشت، در زندان ایلام اعدام شد.
گزارشها حاکی است که او پیشتر در ارتباط با یک پرونده مواد مخدر بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
کانون حقوق بشر ایران همچنین اعلام کرده است که در همان روز، دو زندانی دیگر به نامهای خداداد محمدی و دنیا محمدی نیز در زندان ایلام اعدام شدند.
اعدام و چالش حق حیات
مجازات اعدام از شدیدترین و بحثبرانگیزترین مجازاتهای کیفری در جهان محسوب میشود و یکی از مهمترین انتقادهای حقوق بشری علیه آن، تعارض با حق حیات به عنوان بنیادیترین حق انسان است.
ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر، حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی را برای همه انسانها به رسمیت میشناسد. از این منظر، اجرای حکم اعدام به معنای سلب دائمی و غیرقابل بازگشت حق حیات است.
یکی از مهمترین نگرانیها درباره این مجازات، احتمال خطای قضایی است؛ زیرا برخلاف سایر مجازاتها، در صورت اثبات بیگناهی فرد پس از اجرای حکم، امکان جبران آن وجود ندارد. سوابق نظامهای قضایی در کشورهای مختلف نیز مواردی از محکومیت افراد بیگناه و اثبات بیگناهی آنان پس از صدور یا اجرای احکام را ثبت کرده است.
اعدام و تعهدات حقوق بشری ایران
نگرانیهای حقوق بشری درباره اعدام تنها به حق حیات محدود نمیشود. برخی نهادهای بینالمللی و حقوق بشری نسبت به آثار روانی انتظار طولانی برای اجرای حکم، شرایط نگهداری محکومان و برخی شیوههای اجرای اعدام نیز انتقاد کردهاند.
ایران عضو میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی است. ماده ۶ این میثاق درباره حق حیات و استفاده از مجازات اعدام در کشورهایی که هنوز آن را لغو نکردهاند، محدودیتها و الزامات مشخصی را در نظر گرفته است.
از جمله مهمترین تضمینهای دادرسی عادلانه میتوان به دسترسی مؤثر به وکیل، برخورداری از حق دفاع، استقلال قضایی و امکان تجدیدنظرخواهی اشاره کرد.
در سالهای اخیر، سازمانهای حقوق بشری در شماری از پروندههای منتهی به اعدام در ایران، بهویژه پروندههای سیاسی و امنیتی، درباره نبود شفافیت، محدودیت دسترسی متهمان به وکیل، فشارهای امنیتی و ادعای استفاده از اعترافات اجباری ابراز نگرانی کردهاند.
از همین رو، اجرای احکام اعدام همچنان یکی از محورهای اصلی انتقادهای حقوق بشری علیه جمهوری اسلامی ایران است و بسیاری از نهادهای حقوق بشری خواستار توقف اجرای این احکام و حرکت به سوی لغو کامل مجازات اعدام هستند.