با اینکه خیلیها به فناوری “اتصال مستقیم به تلفن همراه” یا D2C امید بستهاند و فکر میکنند این فناوری میتواند قفل محدودیتهای اینترنتی دولت ایران را باز کند، اما کارشناسان هنوز معتقدند تا تبدیل شدن به یک راهحل عملی برای پایان دادن به انزوای دیجیتال ایران، راه درازی مانده.
در ایران، مردم چند ماه با قطعی گسترده اینترنت زندگی کردند؛ این محدودیتها از اعتراضات دی شروع شد و با شدت گرفتن اوضاع در جریان جنگ داخلی ماه مارس، بدتر هم شد. بعد از ۸۸ روز قطعی، بعضی از ارتباطات برگشت اما اینترنت هنوز کند و ناپایدار است و سانسور سفت و سخت ادامه دارد.
همچنین بخوانید: قطعی سراسری اینترنت در ایران وارد ماه دوم شد
انزوای دیجیتال ایران
مقامات ایرانی هنوز کنترل اینترنت را رها نکردهاند. آنها با شبکه ملی اطلاعات، دروازههای مرکزی اینترنت، سیستم شناسایی کاربر و سامانه ثبت دستگاهها، اینترنت را طوری مدیریت میکنند که هر وقت بخواهند، برای مردم عادی قطعش کنند و فقط همان گروههایی که لازم است، وصل میمانند.
در این میان، فناوری D2C یا همان اتصال مستقیم به ماهواره، سر و صدای زیادی به پا کرده. این یعنی تلفنهای همراه معمولی بدون نیاز به تجهیزات خاص یا دیش ماهوارهای و حتی بدون دور زدن شرکتهای ایرانی، بتوانند مستقیما به ماهواره وصل شوند.
طبق بعضی گزارشها، وزارت دفاع آمریکا با اسپیسایکس در مورد اجرای این طرح در ایران صحبت کرده؛ اسپیسایکس چیزی حدود ۵۰۰ میلیون دلار برای راهاندازی اولیه پروژه خواسته و ماهانه هم صد میلیون دلار برای ادامهاش.
موضوعات مرتبط: دسترسی به اینترنت در ایران فلج شد.. کاربران استارلینک تحت فشار
کارشناسان میگویند نسل فعلی این فناوری را صرفا برای مناطق دورافتادهای که اصلا شبکه زمینی ندارند ساختهاند، نه برای اینترنت کامل در شهرهای شلوغ. علاوه بر این، این سیستمها به همکاری اپراتورهای محلی متکیاند و ماهوارهها هم فقط کمککنندهاند، نه جایگزین کامل شبکه. پس D2C هنوز نمیتواند واقعا سانسور و محدودیت حکومتی را دور بزند.
برخی پیشنهاد میدهند با سیمکارت یا eSIMهای خارجی کار را پیش ببرند؛ مثلا سیمکارتهایی از شرکتهایی که با اسپیسایکس همکاری دارند، مثل T-Mobile یا Kyivstar. این ایده به ماهوارهها اجازه میدهد اینترنت را مستقیما به کاربر ایرانی برسانند و شبکه زمینی را دور بزنند. ولی الان برای اجرای چنین فکری هم حسابی دردسر فنی وجود دارد؛ از فرکانسها و مجوزها بگیر تا موبایلهای سازگار و تراشههای خاص. پس فعلا عملی نیست.
سه مانع اساسی
متخصصهای امنیت سایبری سه مانع کلی جلوی این فناوری میبینند:
اول: ظرفیت محدود. یعنی ماهوارهها الان نمیتوانند به میلیونها نفر در کلانشهرها سرویس کامل بدهند. مثلا اگر فقط ۱ درصد جمعیت تهران بخواهند همزمان فقط یک مگابیت اینترنت داشته باشند، ماهوارهها جوابگو نیستند.
دوم: پارازیت رادیویی. تلفنها باید سیگنال خیلی ضعیفی از ماهواره بگیرند، در حالی که دکلهای زمینی تو ایران با قدرت بالا کار میکنند و به راحتی میتوانند ارتباط ماهوارهای را تضعیف کنند. مقامات حتی لازم نیست سراغ خود ماهواره بروند؛ کنترل محیط زمینی کافی است.
سوم: ردیابی کاربران. سیستم رجیستری گوشی یا همان “همتا”، اطلاعات IMEI، سیمکارت و هویت را به هم متصل میکند. پس هر کسی با یک سیمکارت یا eSIM خارجی سراغ اینترنت ماهوارهای برود، به راحتی قابل ردیابی است.
شانسی برای آینده، نه راه نجات الان
کارشناسان میگویند D2C یک فرصت استراتژیک برای آینده است، آن هم اگر ظرفیت ماهوارهها بالا برود، فرکانسهای مستقل تامین شود و حریم خصوصی کاربرها قویتر شود.
اما فعلا، این فناوری فقط برای شرایط اضطراری مثل پیامک زدن، لوکیشن فرستادن یا تماس محدود بدرد میخورد. هنوز نمیتواند اینترنت سنتی میلیونها نفر را جایگزین کند یا سانسور دولتی را به هم بزند.