منابع آمریکایی فاش کردند که برنامههای مذاکرات هستهای بین ایالات متحده و ایران در روز جمعه، پس از اعمال فشار فوری چندین رهبر خاورمیانه بر دولت ترامپ برای عدم خروج از مذاکرات، دوباره در مسیر خود قرار گرفته است.
به گفته مقامات آمریکایی که با اکسیوس صحبت کردند، این مذاکرات با وجود امتناع اولیه واشنگتن از تغییر محل برگزاری از استانبول، با اصرار ایران در عمان برگزار خواهد شد.
مذاکرات هستهای ایران و آمریکا
این مقامات تأیید کردند که تنش پیرامون سرنوشت مذاکرات، نگرانی گستردهای را در خاورمیانه در مورد احتمال توسل ترامپ به اقدام نظامی ایجاد کرده است. آنها خاطرنشان کردند که حداقل نه کشور در بالاترین سطوح با کاخ سفید تماس گرفته و از آن خواستهاند که این جلسه را لغو نکند.
یک مقام آمریکایی گفت: “کشورهای عربی از ما خواستند که جلسه را ادامه دهیم و به حرفهای ایرانیها گوش دهیم. ما به آنها گفتیم که اگر اصرار کنند، ادامه خواهیم داد، اما همچنان بسیار مردد هستیم”.
یک مقام آمریکایی دیگر افزود که دولت موافقت کرده است که این جلسه را به دلیل احترام به متحدان ایالات متحده در منطقه و برای باز نگه داشتن مسیر دیپلماتیک برگزار کند.
پیشینه بحران
ایالات متحده و ایران پیش از این توافق کرده بودند که نشستی در استانبول با حضور کشورهای خاورمیانه به عنوان ناظر برگزار کنند. با این حال، روز سهشنبه، تهران درخواست کرد که مذاکرات به عمان منتقل شود و به صورت دوجانبه برگزار شود تا اطمینان حاصل شود که صرفاً بر مسئله هستهای متمرکز هستند، بدون پرداختن به مسائل دیگری مانند برنامه موشکی ایران یا نفوذ منطقهای – مسائلی که اولویتهای واشنگتن و متحدانش هستند.
واشنگتن در ابتدا تمایل خود را برای پذیرش تغییر محل برگزاری ابراز کرد، سپس این درخواست را رد کرد و در نهایت پس از گزارشهایی مبنی بر لغو جلسه، دوباره موافقت کرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، از طریق پلتفرم “اكس” تأیید کرد که مذاکرات “صبح جمعه در مسقط برنامهریزی شده است” و از عمان برای ترتیب دادن این جلسه قدردانی کرد.
مواضع تندرو
یک مقام ارشد آمریکایی پیش از این اظهار داشت که واشنگتن به تهران اطلاع داده است که انتخاب بین پذیرش قالب پیشنهادی یا عدم برگزاری جلسه است و افزود که دولت ترامپ به دنبال “توافق واقعی و سریع” است و هشدار داد که شکست میتواند به گزینههای دیگری منجر شود و به تهدیدهای مکرر اقدام نظامی اشاره کرد.
یک مقام دیگر آمریکایی تأیید کرد که واشنگتن نمیخواهد به «روشهای قدیمی» مذاکره بازگردد و بر لزوم دستیابی به یک توافق جامع و مؤثر تأکید کرد.
دو مسیر مذاکره
دو طرف در ابتدا توافق کرده بودند که در استانبول در دو مسیر مذاکره کنند:
مذاکرات مستقیم بین واشنگتن و تهران در مورد توافق هستهای.
مذاکرات چندجانبه در مورد برنامه موشکی ایران، حمایت تهران از گروههای متحد و مسائل حقوق بشر.
با این حال، تاکنون انتظار میرود مذاکرات در عمان فقط به موضوع هستهای محدود شود.
هماهنگی آمریکا و اسرائیل
به عنوان بخشی از مقدمات مذاکرات، استیو ویتکوف، فرستاده کاخ سفید ایالات متحده، روز سهشنبه با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و مقامات ارشد نظامی اسرائیل دیدار کرد تا در مورد رویکرد مذاکرات گفتگو کنند.
مقامات اسرائیلی اظهار داشتند که نتانیاهو در این دیدار تأکید کرده است که ایران «قابل اعتماد نیست» و اطلاعات اطلاعاتی اخیر اسرائیل در مورد برنامه هستهای ایران را ارائه داده است.
اقدامات دیپلماتیک آینده
انتظار میرود ویتکاف، به همراه جرد کوشنر، مشاور و داماد ترامپ، روز پنجشنبه برای مشورت در مورد مسئله ایران به قطر سفر کند و سپس برای دیدار با طرف ایرانی به عمان برود.
با وجود از سرگیری مذاکرات، مقامات آمریکایی با توجه به رفتار اخیر ایران و شکست دورهای قبلی مذاکرات در دستیابی به پیشرفت ملموس، همچنان تردید خود را در مورد احتمال دستیابی به موفقیت تأیید کردند.
یکی از مقامات آمریکایی در پایان گفت: «ما در مورد ایرانیها سادهلوح نیستیم. اگر قرار باشد بحث جدیای انجام شود، آن را انجام خواهیم داد، اما وقت خود را تلف نخواهیم کرد.»