گزارشهای مربوط به مانورهای نظامی ایران و تشدید لفاظیهای رسمی در مورد ناآرامیهای داخلی در کشور طی چند روز گذشته، گمانهزنیهایی را در مورد تشدید احتمالی تنشهای منطقهای با مشارکت اسرائیل یا ایالات متحده دامن زده است.
با این حال، به گفته یک تحلیلگر برجسته اسرائیلی، علیرغم این آشفتگی، رهبری ایران در درجه اول بر بازگرداندن ثبات داخلی متمرکز است، نه تحریک یک رویارویی خارجی.
اعتراضات سراسری ایران
در طول آخر هفته، تلویزیون دولتی ایران گزارش داد که سپاه پاسداران مانورهای نظامی شامل پرتاب موشک و آزمایش سیستم دفاع هوایی انجام داده است.
این خبر با گزارشهایی در اسرائیل مبنی بر جلسه کابینه اختصاص داده شده به بحث در مورد وضعیت ایران، در بحبوحه اعتراضات گستردهای که بیش از یک هفته شهرهای ایران را فرا گرفته است، همزمان شد.
پس از هشدار دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، مبنی بر اینکه واشنگتن در صورت کشتن معترضان توسط ایران، ممکن است مداخله کند، و همچنین گزارش نیویورک تایمز مبنی بر اینکه تهران در حالت “بقا” است، و از ترس اینکه اسرائیل ممکن است از ناآرامیها برای حمله نظامی سوءاستفاده کند، و همچنین ادعاهای مکرر مبنی بر فروپاشی قریبالوقوع رژیم ایران، توجه رسانهها و سیاستمداران افزایش یافت.
در همین زمینه، دنی سیترینویتز، محقق برنامه ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی و رئیس سابق بخش ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، گفت که رژیم ایران “از فروپاشی فاصله زیادی دارد، و هنوز از تمام زرادخانه ابزارهای قهری خود استفاده نکرده است.
سیترینویتز در یک مصاحبه مطبوعاتی توضیح داد که عدم تمایل رژیم به استفاده از زور بیش از حد به دلایل استراتژیک ناشی میشود و اظهار داشت: “رژیم ایران در حال حاضر علاقه زیادی به بازگرداندن ثبات دارد. حتی در غیاب تهدید مستقیم وجودی، رژیم احساس میکند که بیثباتی چالشی برای آن است، هدف اصلی تثبیت رژیم است و برای این منظور، نمیخواهد درگیر یک رویارویی خارجی، نه با ایالات متحده و نه با اسرائیل، شود”.
او خاطرنشان کرد که تهران از ترکیبی از سرکوب محدود و مشوقهای اقتصادی برای آرام کردن مردم استفاده میکند، از جمله اقداماتی که توسط مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، ترویج شده است.
سیترنوویتز تأکید کرد که این رویکرد در درجه اول به تهدیدهای ترامپ مربوط نمیشود، بلکه به درسهایی که رژیم از اعتراضات قبلی آموخته است، مربوط میشود. او گفت: “در ایران، آنها از تجربه میدانند که افزایش تعداد کشتهشدگان لزوماً منجر به آرامش نمیشود”.
ناآرامیهای داخلی
بنابراین، آنها از ابزارهای متعددی مانند کاهش سرعت اینترنت بدون تعطیلی کامل آن و دستگیری برخی از معترضان، بدون توسل به سرکوب گسترده مانند آنچه در جریان اعتراضات حجاب یا در سال ۲۰۰۹ رخ داد، استفاده میکنند.
به گفته این تحلیلگر اسرائیلی، این سیاست با هدف بازگرداندن تدریجی ثبات است و اگرچه به مشکلات ساختاری عمیقی که ایران را آزار میدهد نمیپردازد، اما منعکس کننده اعتقاد رهبری است که «آخرین چیزی که ایران در حال حاضر به آن نیاز دارد حمله به اسرائیل یا ایالات متحده است.»
وی افزود که تهران همزمان سعی در بازداشتن واشنگتن و ارسال این پیام دارد که ونزوئلا نیست، اما قصد ندارد هیچ اقدامی انجام دهد که آن را به بحرانی حتی جدیتر از ناآرامیهای فعلی بکشاند.
سیترینوویتز در پایان گفت: “اعتراضات نشاندهنده یک چالش واقعی است، اما رژیم در گذشته با موقعیتهای پیچیدهتری روبرو بوده است، نوز در موقعیتی نیست که بتواند دوام بیاورد؛ مضطرب است و به دنبال گزینهای با کمترین ضرر است”.
او هشدار داد که تهدیدهای آشکار یا تلاش برای سوءاستفاده مستقیم از اعتراضات میتواند نتیجه معکوس داشته باشد.