محمد خاتمی، رئیس جمهور سابق ایران، هشدار داد که فروپاشی رژیم در ایران، کشور را به سرنوشتی “تلختر” از وضعیت فعلیاش سوق خواهد داد. او تأکید کرد که اصلاحات از درون نظام همچنان تنها راه ممکن برای تغییر است، در عین حال نسبت به خطرات جنبشهای رادیکال هشدار داد.
خبرگزاری نیمه رسمی ایسنا به نقل از خاتمی در دیدار با روزنامهنگاران، هنرمندان و اساتید دانشگاه گفت: “اگر این رژیم با همه کاستیها و شکستهایش سقوط کند، سرنوشت ایران بسیار وخیمتر از امروز خواهد بود”.
فروپاشی رژیم در ایران
رئیس جمهور اصلاحطلب سابق افزود که گرایشهای جداییطلبانه، دخالت خارجی، رخنههای امنیتی و عوامل مشابه میتوانند ایران را نابود کنند. او تأکید کرد که تنها راه اصلاحات اساسی، کمهزینهترین و سودمندترین گزینه در مقایسه با هر گزینه دیگری است.
خاتمی بر اهمیت اشتباه نگرفتن خشم مردمی با درخواستها برای تغییر رادیکال تأکید کرد و گفت: “اگر از احساسات و خشم آنی ناشی از وضعیت فعلی فراتر برویم، معتقدم اکثریت راه اصلاحات را انتخاب خواهند کرد”، اظهارات خاتمی در زمانی مطرح میشود که به نظر میرسد بخش وسیعی از ایرانیان از شکاف سنتی بین اصلاحطلبان و محافظهکاران فراتر رفتهاند و تردید عمومی در مورد امکانپذیری اصلاحات تدریجی از درون نظام رو به افزایش است.
در این زمینه، یک نظرسنجی در سال ۲۰۲۴ که در اوت ۲۰۲۵ توسط موسسه هلندی گامان منتشر شد، نشان داد که اکثر ایرانیان یا تغییر رژیم یا گذار به یک مدل سیاسی جدید در خارج از ایران را ترجیح میدهند که منعکس کننده تقاضاهای فزاینده برای تغییر سیاسی در کشور است.
این نظرسنجی نشان داد که درصد مخالفان رژیم در اعتراضات “زنان، زندگی، آزادی”، در سال ۲۰۲۲ تقریباً به ۸۱ درصد افزایش یافته است.
در طول این اعتراضات گسترده که در شهريور ۲۰۲۲ پس از مرگ مهسا امینی در بازداشت پلیس آغاز شد، تظاهرکنندگان شعارهایی مبنی بر سرنگونی رژیم سر دادند.
این اعتراضات با سرکوب گسترده امنیتی روبرو شد که به گفته سازمانهای حقوق بشری منجر به کشته شدن حداقل ۵۵۰ نفر و دستگیری هزاران نفر دیگر شد.
افول اتحاد جماهیر شوروی
ماه گذشته، دو کارشناس آمریکایی اظهار داشتند که ایران در حال گذراندن یک دوره فرسایش سریع داخلی است که با انباشت شکستهای نظامی و اقتصادی در سال جاری تشدید شده است، آنها خاطرنشان کردند که وضعیت فعلی آن یادآور افول اتحاد جماهیر شوروی در سالهای پایانی قبل از فروپاشی آن است.
در یک سمینار ویژه که توسط ایران اینترنشنال پخش شد، نورمن رول، مقام سابق سیا و مسئول پرونده ایران، اظهار داشت که چهرههای درون رژیم ایران به طور خصوصی اذعان میکنند که سیستمی را رهبری میکنند که با فروپاشی قریبالوقوع روبرو است.
رول، که بیش از سه دهه در سازمانهای اطلاعاتی ایالات متحده فعالیت داشته است، توضیح داد که این محافل شباهتهایی بین وضعیت فعلی ایران و مراحل پایانی وجود اتحاد جماهیر شوروی میبینند.
آنها معتقدند که رفتن رهبر فعلی لزوماً به معنای پایان رژیم نیست، بلکه صاحبان قدرت را مجبور میکند تا به دنبال راههایی برای مدیریت مرحله بعدی و طولانیتر کردن بقای آن باشند.
مارک دوبوویتز، مدیر اجرایی بنیاد دفاع از دموکراسیها، به نوبه خود تأکید کرد که این مقایسه تاریخی است، نه تحتاللفظی، و اظهار داشت که ایران اتحاد جماهیر شوروی نیست و سال ۲۰۲۵، سال ۱۹۸۹ نیست، اما تاریخ تکرار نمیشود، هرچند که تکرار میشود.
دوبوویتز افزود که اصلاحات اجتماعی محدودی که تهران انجام داده است، یادآور تلاشهای میخائیل گورباچف، رهبر شوروی، برای نجات کشورش از طریق تغییرات تدریجی است که در نهایت فروپاشی آن را تسریع کرد. هل النص به أخطاء