مداخله نظامی بیسابقه آمریکا در ونزوئلا و دستگیری رئیس جمهور نیکلاس مادورو و همسرش، نگرانیهای عمیقی را در ایران ایجاد کرده است.
تهران این اقدام را نشانهای خطرناک از تمایل واشنگتن به استفاده مستقیم از زور برای سرنگونی رژیمهایی میداند که آنها را دشمن خود میداند.
پیام آمریکا به تهران
ایران یکی از نزدیکترین متحدان مادورو است، او پس از انتخاباتی که با تقلب گسترده همراه بود، در سال ۲۰۲۴ قدرت را در دست گرفت و توسط اتحادیه اروپا یا آلمان به عنوان رئیس جمهور مشروع ونزوئلا به رسمیت شناخته نمیشود.
مادورو پس از دستگیری در روز شنبه، در دادگاهی در نیویورک حاضر شد و در آنجا به تروریسم مرتبط با مواد مخدر متهم شد.
با این مداخله، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، پیام روشنی ارسال کرد مبنی بر اینکه دولت او استفاده از نیروی نظامی را حتی خارج از چارچوب سنتی حقوق بینالملل منتفی نمیداند.
تهران خواستار آزادی فوری مادورو شد و این وقایع را “آدمربایی غیرقانونی” توصیف کرد. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفت که یک رئیس دولت و همسرش به زور دستگیر شدند و این اتفاق را نقض آشکار قوانین بینالمللی دانست.
با وجود فاصله جغرافیایی و مذهبی، روابط بین ایران و ونزوئلا در طول سه دهه گذشته بر اساس خصومت مشترک با ایالات متحده و همکاری در مقابله با تحریمها بوده است.
این نزدیکی به شبکهای از روابط شامل هماهنگی نفت، امور مالی، صنعت و امنیت، با وجود تجارت محدود و عدم وجود روابط سنتی بین دو کشور، تبدیل شده است.
تحولات ونزوئلا
تحولات ونزوئلا در زمان حساسی برای ایران رخ میدهد که بیش از یک هفته است به دلیل افزایش قیمتها و وخامت اوضاع اقتصادی، شاهد اعتراضات گسترده است.
ترامپ با صدور هشدارهای مستقیم به تهران و تهدید به مداخله ایالات متحده در صورت استفاده مقامات ایرانی از نیروی کشنده علیه معترضان، تنشها را تشدید کرده است.
ترامپ گفت که واشنگتن از نزدیک اوضاع ایران را زیر نظر دارد و هشدار داد که کشتن معترضان با واکنش شدیدی مواجه خواهد شد.
او ماهیت اقدامات احتمالی را مشخص نکرد، اما سابقه حملات قبلی ایالات متحده علیه تأسیسات هستهای ایران، فضای اضطراب را در تهران تقویت میکند.
تحلیلگران معتقدند که دستگیری مادورو دارای ابعاد روانی و سیاسی است که فراتر از ونزوئلا گسترش مییابد و در داخل ایران سوالاتی را در مورد تمایل واشنگتن برای تکرار سناریوی مشابه در مناطق دیگر مطرح میکند.
این در حالی است که نخبگان حاکم ایران همزمان با آغاز بحثهای غیررسمی در مورد دوران پس از خامنهای، درگیریهای داخلی فزایندهای را تجربه میکنند.
در پاسخ، مقامات ایرانی لحنی تشدیدکننده اتخاذ کردهاند و با اشاره به تقریباً ۴۵۰۰۰ سرباز آمریکایی مستقر در چندین کشور منطقه، به ایالات متحده در مورد آسیب رساندن به منافع و نیروهای مستقر در خاورمیانه هشدار دادهاند.
ناظران معتقدند که تشدید تهدیدات خارجی ممکن است بهانهای برای مقامات ایرانی فراهم کند تا کنترل امنیتی خود را بر اعتراضات داخلی تشدید کنند، در حالی که دیگران هشدار میدهند که تکیه بر مداخله خارجی میتواند حرکت جنبش مردمی را تضعیف کند.
در میان پیامهای تکاندهنده از سوی ایالات متحده و فشارهای داخلی فزاینده، ایران خود را در یک مقطع بسیار حساس میبیند، جایی که آنچه در ونزوئلا اتفاق میافتد دیگر یک رویداد دور نیست، بلکه الگویی است که به زور خود را بر محاسبات سیاسی و امنیتی تهران تحمیل میکند.