در فضایی که مطالبات سیاسی بهطور فزایندهای با تحولات میدانی درهم آمیختهاند، استانهای حضرموت و سیئون در شرق و جنوب یمن بار دیگر به صحنه تشدید تنشهای نظامی بدل شدهاند، تشدیدی که پرونده جنوب یمن را مجدداً به کانون توجه بازیگران منطقهای بازگردانده است.
این تحولات در حالی رخ میدهد که امارات متحده عربی بهطور رسمی خواستار آرامسازی اوضاع، خویشتنداری و توقف هرگونه تشدید نظامی شده بود، اما واقعیتهای میدانی مسیر متفاوتی را رقم زدند.
در ساعات اخیر، منطقه شاهد حملات هوایی گسترده و تبادل آتش بوده است؛ رخدادهایی که نهتنها شکنندگی وضعیت امنیتی را برجسته میکند، بلکه پیچیدگی عمیق معادلات سیاسی و نظامی حاکم بر جنوب یمن را نیز آشکار میسازد.
امارات متحده عربی در بیانیهای رسمی با ابراز نگرانی شدید نسبت به تحولات اخیر، از تمامی طرفهای یمنی خواست عقلانیت و گفتوگو را بر گزینههای نظامی ترجیح دهند.
در این بیانیه تأکید شده است که تنها راه عبور از بحران، توقف فوری تشدید تنشها و حرکت بهسوی راهحلهای سیاسی پایدار است، راهحلهایی که بتوانند امنیت و ثبات یمن و کل منطقه را تضمین کنند و کشور را از چرخه خشونت و زور خارج سازند.
حضرموت زیر آتش
با این حال، این مواضع سیاسی همزمان با تحرکات میدانی گسترده نیروهای موسوم به «سپر میهن» وابسته به دولت یمن بود؛ نیروهایی که اعلام کردند کنترل کامل شهر سیئون در وادی حضرموت را به دست گرفته و به سمت شهر مکلا پیشروی کردهاند.
در چنین شرایطی، بسیاری از ناظران بر این باورند که واقعیت میدانی بهمراتب پیچیدهتر از آن است که در بیانیههای رسمی بازتاب مییابد. به اعتقاد آنان، کنترل نظامی لزوماً به معنای تثبیت نفوذ پایدار نیست و اراده حضرموت را نمیتوان صرفاً با قدرت هوایی درهم شکست.
به گفته منابع جنوبی، طی چند روز گذشته، مناطق مختلف وادی حضرموت هدف نزدیک به ۲۰۰ حمله هوایی قرار گرفتهاند. با وجود شدت و گستردگی این حملات، هیچ دستاورد نظامی قاطعی در میدان حاصل نشده است. منابع میدانی این روند را نشانهای از یک شکست عملیاتی آشکار میدانند و تأکید میکنند که برتری هوایی نتوانسته موازنه قدرت را بهطور معنادار تغییر دهد یا اهداف اعلامشده را محقق سازد.
این وضعیت بار دیگر پرسشهای جدی درباره کارآمدی گزینه نظامی مطرح میکند؛ بهویژه در شرایطی که تجربه نشان داده است بمباران، هرچقدر هم سنگین، بیش از آنکه به حل بحران کمک کند، تنها به افزایش تلفات انسانی و خسارات مادی منجر میشود، بیآنکه راهحلی واقعی ارائه دهد.
شورای انتقالی جنوب.. محکومیت و هشدار
در واکنش به این تحولات، شورای انتقالی جنوب آنچه را «حملات نظامی خطرناک» علیه مناطق جنوبی توصیف کرد، بهشدت محکوم نمود. این شورا نیروهای سعودی را متهم کرد که همزمان با پیشروی زمینی نیروهای شمالی، حملات هوایی گستردهای را انجام دادهاند.
به گفته شورای انتقالی، این اقدامات تهدیدی مستقیم برای امنیت غیرنظامیان محسوب میشود و ثبات منطقهای را در مقطعی حساس تضعیف میکند؛ مقطعی که بیش از هر زمان دیگری نیازمند آرامسازی است، نه تشدید بحران.
در بیانیه رسمی شورا آمده است که هدف قرار گرفتن غیرنظامیان و زیرساختها در وادی حضرموت به کشته و زخمی شدن شماری از شهروندان، از جمله اعضای یک خانواده کامل، انجامیده است. این شورا هشدار داد که ادامه چنین روندی، فضا را برای تحرک مجدد گروههای تروریستی و حوثیها فراهم میکند. با این حال، شورای انتقالی تأکید کرد که اراده حضرموت قابل شکستن نیست و جنوب همچنان بر دفاع از سرزمین و حاکمیت خود پایبند خواهد ماند.
سیئون در شوک انفجارها
عصر جمعه، شهر سیئون با انفجارهای شدیدی لرزید؛ انفجارهایی که به گفته رسانههای محلی، در پی هدف قرار گرفتن فرودگاه بینالمللی این شهر رخ داد. منابع میدانی همچنین از گسترش حملات هوایی به تأسیسات غیرنظامی و دولتی در وادی حضرموت خبر دادند.
سخنگوی شورای انتقالی جنوب تأیید کرد که در نتیجه حملات به اردوگاههای جنوبی، شماری از نیروهای این شورا کشته یا زخمی شدهاند.
با وجود این، رهبران جنوبی تأکید دارند که نیروهایشان موفق شدهاند حملات اولیه را دفع کنند. به گفته آنان، هرچند مداخله هوایی روند درگیریها را بهطور موقت تغییر داد، اما نتوانست عزم نیروهای جنوبی را درهم بشکند؛ موضوعی که بار دیگر این گزاره را تقویت میکند که اراده حضرموت با بمباران فرو نمیریزد.
پرسش از هدف واقعی
تشدید اخیر تنشها، پرسشهای گستردهای درباره اهداف واقعی این عملیات به همراه داشته است. در حالی که مفاهیمی چون «امنیت» و «ثبات» در ادبیات رسمی تکرار میشود، بسیاری از ناظران معتقدند آنچه در میدان جریان دارد، بیشتر به تلاش برای تحمیل نفوذ و کنترل شباهت دارد تا یک پروژه واقعی برای دستیابی به راهحل سیاسی فراگیر.
آنان هشدار میدهند که هدف قرار دادن غیرنظامیان و زیرساختها نهتنها امنیت نمیآفریند، بلکه شکافها را عمیقتر و بحران را پیچیدهتر میکند.
در این چارچوب، بار دیگر بر این نکته تأکید میشود که هر پروژهای که صرفاً بر زور نظامی تکیه کند، دیر یا زود با بنبست سیاسی و اخلاقی مواجه خواهد شد و با مخالفت ریشهدار اجتماعی روبهرو میشود.
جنوب.. میان فداکاری و نادیدهانگاری
جنوب یمن که در سالهای گذشته هزینههای سنگینی در نبرد با حوثیها و گروههای افراطی پرداخته است، امروز خود را در برابر موجی از اتهامات و بیتوجهی نسبت به نقش تاریخیاش در تأمین امنیت منطقهای میبیند. رهبران جنوبی بر این باورند که این رویکرد، نوعی ناسپاسی سیاسی است که نه واقعیتهای تاریخی را تغییر میدهد و نه میتواند این حقیقت را پنهان کند که اراده حضرموت شکستناپذیر است.
پایداری نیروهای جنوبی
در میدان نبرد، نیروهای جنوبی مستقر در مناطق الخشعه و سیئون بر پایداری خود در مواضعشان تأکید دارند و اعلام میکنند که برای مقابله با هرگونه حمله احتمالی آمادگی کامل دارند. به گفته آنان، آنچه در جریان است، صرفاً یک درگیری گذرا نیست، بلکه آزمونی واقعی برای سنجش اراده و حاکمیت است. منابع نظامی جنوبی تصریح میکنند که هر حمله هوایی ناموفق، بیش از پیش عزم نیروها را تقویت میکند.
جمعبندی
از حضرموت تا سیئون، دعوتهای سیاسی به آرامش با واقعیتهای پیچیده میدان نبرد تلاقی یافتهاند. میان بیانیههای دیپلماتیک و صدای جنگندهها، یک حقیقت بیش از پیش آشکار شده است: قدرت هوایی نتوانسته بحران را حل کند و گفتوگو همچنان از میدان غایب است.
در پایان این صحنه پرتنش، یک گزاره همچنان تکرار میشود؛ گزارهای که به باور بسیاری از مردم منطقه بدل شده است: اراده حضرموت را نمیتوان بمباران کرد.