به نظر میرسد جنبش اعتراضی گسترده در ایران، تحت تأثیر سرکوب خشونتآمیز توسط مقامات که منجر به کشته شدن هزاران نفر و دستگیری دهها هزار نفر شده است، شتاب خود را از دست داده است، طبق برآوردهای سازمانهای حقوق بشری.
در تهران، ایرانیان از آرامش نسبی در خیابانها خبر دادند، صدای تیراندازی کاهش یافته و آتشها خاموش شدهاند – در تضاد کامل با هفتههای قبل که شاهد درگیریهای مستقیم بین جمعیت معترضان و نیروهای امنیتی بود.
اعتراضات سراسری در ایران
این آرامش تنها دو روز پس از آن رخ داد که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، از ایرانیان خواست به اعتراضات ادامه دهند و کنترل نهادهای خود را به دست بگیرند و قول داد که کمک در راه است.
این در حالی بود که گزارشهای اطلاعاتی نشان میداد واشنگتن در حال آماده شدن برای حمله نظامی علیه ایران است، گزینهای که ترامپ در صورت ادامه کشتار معترضان تهدید کرده بود.
با این حال، عصر چهارشنبه، به نظر میرسید ترامپ از آستانه مداخله نظامی عقبنشینی کرده و به خبرنگاران گفت که مقامات ایرانی اعدامها را متوقف کردهاند.
ترامپ گفت: “به ما اطلاع داده شده است که کشتار در ایران در حال متوقف شدن است – متوقف شده است – یا در حال متوقف شدن است، هیچ برنامهای برای اعدام، یا اعدام، یا اعدام وجود ندارد، این چیزی است که منابع معتبر به من گفتهاند”.
اعتراضات حداقل ۲۶۳۷ نفر
طبق گزارش شبکه فعالان حقوق بشر مستقر در ایالات متحده، از زمان شروع اعتراضات حداقل ۲۶۳۷ نفر کشته شدهاند.
در میان قربانیان، یک کارمند هلال احمر ایرانی در شمال کشور کشته شد، در حالی که پنج نفر دیگر زخمی شدند و این باعث شد فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و هلال احمر خواستار حفاظت از کارکنان بشردوستانه شود.
منابع آگاه گزارش دادند که ترامپ تمام گزینههای نظامی ممکن علیه ایران را بررسی کرده است، اما متقاعد نشده است که یک حمله میتواند به طور قطعی چشمانداز سیاسی ایران را تغییر دهد.
ترامپ سابقه مانورهای فریبکارانه در تعاملات خود با ایران را دارد. ژوئن گذشته، او از مشارکت کامل ایالات متحده در مذاکرات هستهای با تهران صحبت کرد، در حالی که در واقع، او در حال آماده شدن برای انجام حملات نظامی در طول جنگ ۱۲ روزه تابستان گذشته بود.
در همین حال، مقامات ایرانی روز چهارشنبه، یک هفته پس از تهدید به انتقام نظامی علیه ایالات متحده، لحن خود را ملایمتر کردند.
اظهارات ترامپ در مورد توقف قتل
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، از واشنگتن خواست تا وارد مذاکره شود و به گفته رسانههای دولتی ایران، تأکید کرد که هیچ برنامهای برای اجرای اعدام وجود ندارد.
رسانههای دولتی ادعا کردند که عرفان سلطانی، ۲۶ ساله، اولین معترض محکوم به اعدام، اعدام نخواهد شد. قرار بود او روز چهارشنبه اعدام شود و به نمادی جهانی از سرکوب معترضان در ایران تبدیل شده بود.
با وجود اظهارات ترامپ در مورد توقف قتل، مقامات به سرکوب معترضان ادامه دادند. رسانههای ایرانی از دستگیری افرادی که آنها را “تروریست” مینامیدند، خبر دادند، در حالی که قطعی اینترنت وارد هفتمین روز خود شد و از قطعیهای تجربه شده در اعتراضات قبلی پیشی گرفت.
مقامات همچنین جستجوی خود را برای یافتن دیشهای ماهوارهای استارلینک تشدید کردند و تصاویری از محمولههایی را که ادعا میکردند مصادره کردهاند، منتشر کردند و حلقه محاصره را بر یکی از آخرین پیوندهای باقی مانده با دنیای خارج تنگتر کردند.
سازمانهای حقوق بشری نگرانی خود را در مورد گرفتن اعترافات اجباری از بازداشتشدگان ابراز کردند، در حالی که رسانههای دولتی تصاویری از غلامحسین محسنی اژهای، رئیس تندرو قوه قضائیه، را پخش کردند که شخصاً از بازداشتشدگان بازجویی میکرد.
بازجویی از زنان
اژهای تحت تحریمهای ایالات متحده و اروپا قرار دارد و گروههای مخالف او را به دست داشتن در اعدامهای دستهجمعی زندانیان سیاسی در سال ۱۹۸۸ متهم میکنند.
فیلمی که روز پنجشنبه پخش شد، اژهای را در حال بازجویی از زنان، از جمله یکی از متهمان به ارسال نامه به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نشان میداد.
زن دیگری که متهم به پرتاب بلوکهای بتنی به سمت نیروهای امنیتی بود، گفت: “نمیدانم چه اتفاقی افتاده، چرا چنین کار احمقانهای انجام دادم”.
از زمان آغاز اعتراضات، رسانههای دولتی به طور مداوم چنین اعترافاتی را پخش کردهاند و تلاش کردهاند جنبش اعتراضی را به عنوان یک توطئه خارجی برای بیثبات کردن کشور به تصویر بکشند.
بحرانهای ساختاری عمیقی
سازمان حقوق بشر ایران مستقر در نروژ گفت: “ارائه اعترافاتی که تحت فشار و شکنجه قبل از هرگونه دادرسی قانونی گرفته شده است، نقض آشکار حق متهمان برای فرض بیگناهی تا زمان اثبات جرم است”.
این اعتراضات در ۲۸ دسامبر و پس از سقوط ناگهانی ارزش پول ملی آغاز شد و سپس به سرعت گسترش یافت و شامل درخواستهایی برای اصلاحات سیاسی و حتی درخواستهایی برای پایان دادن به رژیم ایران شد. این جنبش به تمام ۳۱ استان گسترش یافت و به جدیترین موج ناآرامی تبدیل شد که مقامات در دهههای اخیر با آن مواجه بودهاند.
مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، روز پنجشنبه گفت که دولتش در تلاش برای بهبود شرایط زندگی و رسیدگی به ریشههای اعتراضات است و متعهد به مبارزه با فساد و دستکاری قیمتها شد که به اعتقاد او قدرت خرید شهروندان را بهبود میبخشد.
پول ایران در طول سه سال گذشته حدود دو سوم ارزش خود را از دست داده است، در حالی که قیمت کالاهای اساسی به شدت افزایش یافته است، به طوری که قیمت مواد غذایی در سال گذشته ۷۲ درصد افزایش یافته است.
تحلیلگران معتقدند که این اعتراضات نشاندهنده بحرانهای ساختاری عمیقی است که در درازمدت رژیم ایران را گرفتار خواهد کرد، اما فروپاشی دولت همچنان بعید است.
این ارزیابی توسط مقامات اسرائیلی و عربی نیز تایید شد که به گفته إن پي سي، به دولت ایالات متحده اطلاع دادند که رژیم ایران به اندازه کافی ضعیف نیست که حملات ایالات متحده آن را سرنگون کند.
ترامپ با فشار شدید رهبران خاورمیانه برای عدم حمله نظامی روبرو شد، زیرا از واکنش ایران مبنی بر هدف قرار دادن پایگاههای آمریکا در منطقه میترسد.
در رسانههای اجتماعی، برخی از ایرانیان ناامیدی خود را از تغییر موضع ترامپ در مورد گزینه مداخله نظامی ابراز کردند و تصویری تولید شده توسط هوش مصنوعی از ترامپ را که ماسک خود را برداشته و باراک اوباما، رئیس جمهور سابق آمریکا را نشان میدهد، به اشتراک گذاشتند، اشارهای به آنچه جوامع ایرانی به عنوان رویکردی “نرم” در قبال تهران تلقی میکنند.
اوایل پنجشنبه، شورای امنیت سازمان ملل متحد به درخواست ایالات متحده، جلسه اضطراری برای بحث در مورد تحولات اعتراضات تشکیل داد.
وزرای امور خارجه گروه هفت همچنین اعلام کردند که به دلیل نحوه برخورد ایران با اعتراضات، از جمله “استفاده عمدی از خشونت، کشتار معترضان، دستگیریهای خودسرانه و سیاستهای ارعاب”، “آماده اعمال اقدامات محدودکننده بیشتر” علیه ایران هستند.