اثر معافیت جدید آمریکا برای ایران فقط به افزایش صادرات نفت ختم نمیشود. این اقدام میتواند مسیر تجارت انرژی ایران را از شبکههای پیچیده و غیررسمی به بازارهای جهانی معمول برگرداند.
در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶، اداره کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) مجوز عمومی GL X را صادر کرد. این مجوز تا ۲۱ آگوست ۲۰۲۶ به ایران اجازه تولید، فروش و تحویل نفت خام، فرآوردههای نفتی و پتروشیمی را میدهد. در سالهای اخیر، کمتر معافیتی تا این حد به بخش انرژی ایران داده شده است.
تغییر مهم این مجوز، دامنه وسیع آن است. دیگر فقط صحبت از فروش نفت نیست. خدمات جانبی مثل کشتیرانی، بیمه، مدیریت و ثبت کشتیها، گرفتن پرچم، سوخترسانی، راهنمایی و تعمیرات اضطراری، حفاظت از محیط زیست و حتی عملیات نجات دریایی هم شامل این مجوز شدهاند.
موضوعات مرتبط: پیامهای متناقض ترامپ بازارها را سردرگم کرد
بازگشت نفت ایران
همچنین اجازه معاملات خاصی داده شده که قبلاً به خاطر تحریمها امکانپذیر نبود. مثلاً برخی عملیات مرتبط با کشتیهای تحریمشده اگر اهداف مجوز را رعایت کنند مجاز اعلام شدهاند.
برخی تحلیلگران این دستور را مثل یک “بهشت موقت قانونی” برای شرکتهای نفتی میبینند. هزینههای معامله پایین میآید، گزینههای حمل و نقل بیشتر میشود و ایران کمتر به ناوگان سایه یا انتقال کشتی به کشتی که در دوران تحریم به آن محتاج بود، وابسته میماند.
با این مجوز، تهران میتواند انعطاف بیشتری برای صادرات نفت خام، میعانات گازی، فرآوردههای نفتی و پتروشیمی پیدا کند و دیگر مجبور نباشد آن تخفیفهای چشمگیر را به خاطر ریسک تحریم به مشتریان بدهد. پرداختهای دلاری هم راحتتر میشود، هر چند بسیاری از بانکها همچنان محتاطاند.
همچنین بخوانید: ترامپ تهدید به نابودی جزیره خارک و تأسیسات نفتی ایران کرد
ایران حالا یک انگیزه اقتصادی قوی دارد تا فضای دیپلماتیک اخیر را حفظ کند و شاید راه را برای توافق پایدارتری باز کند؛ چرا که صادرات نفت عملاً منبع اصلی ارز خارجی کشور است.
در مقابل، نباید فراموش کرد این مجوز به معنی برداشتن کامل تحریمها نیست. مدت آن محدود است و در صورت عدم تمدید، ۲۱ آگوست تمام خواهد شد. شرکتها هم باید همچنان درباره منشأ محموله، طرفهای مقابل، وضعیت کشتیها و شیوه پرداخت سختگیری کنند.
کارشناسان میگویند شرکتهای پالایشی چینی و هندی زودتر از بقیه از این معافیت استفاده خواهند کرد، اما شرکتها و بانکهای غربی کماکان با احتیاط جلو میروند، چون نه فقط به خاطر قوانین آمریکا، بلکه به دلیل ادامه تحریمهای نهادهایی مثل اتحادیه اروپا و بریتانیا.
در نهایت، آینده این مجوز به روابط بین ایران و واشنگتن گره خورده است. اگر مذاکرهها به بنبست بخورد، احتمال دارد تمدید نشود. ولی اگر دیپلماسی پیش برود، این گام میتواند مقدمهای برای کاهش بیشتر تحریمها باشد.