مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، با انتقاد فزایندهای از سوی چهرههای سیاسی و تحلیلگران به دلیل آنچه که آنها ناتوانی او در استفاده از فرصت نادر برای کاهش تنشهای منطقهای و همزمان ترمیم روابط رو به وخامت بین دولت و جامعه ایران میدانند، مواجه است.
پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، علناً تمایل خود را برای تأثیرگذاری بر انتقال رهبری در ایران و شکل آینده نظام سیاسی آن اعلام کرد، اوضاع پیچیدهتر شده است.
همچنین بخوانید: پزشکیان بر اجرای سریع توافق راهبردی ایران و روسیه تأکید
انتقادها از پزشکیان
این فشار زمانی تشدید شد که محسن زنگنه، نماینده مجلس، روز جمعه اظهار داشت: «روحانیون برجسته مجلس خبرگان، دو روحانی را برای مقام رهبری بعدی نامزد کردند، اما هر دو این مقام را رد کردند.»
با افزایش گزارشها از اختلاف و بنبست در نهادهای حکومتی، مجمع تشخیص مصلحت نظام اقدام به تعلیق مجلس خبرگان، نهاد قانونی مسئول انتخاب رهبر، و انتقال اختیارات آن به یک ساختار رهبری موقت کرد.
طبق اصل ۱۱۱ قانون اساسی ایران، این اقدام موقعیت پزشکیان را به عنوان رئیس شورای موقت رهبری تقویت کرد و بسیاری از اختیارات رهبر، از جمله فرماندهی نیروهای مسلح را به او اعطا کرد.
موضوعات مرتبط: صداوسیما در برابر پزشکیان.. نمایش محدودیت قدرت رئیسجمهور
انتقاد از نقش رئیس جمهور
منتقدان معتقدند که پزشکیان هنوز قاطعانه در مسائل کلیدی کشور دخالت نکرده و ترجیح میدهد بر مسائل ثانویه مانند آمادهسازی برای انتخابات محلی که قرار است در ماه مه برگزار شود، تمرکز کند.
عباس آخوندی، وزیر سابق حمل و نقل ایران، در پلتفرم اكس نوشت: «امروز، پزشکیان همزمان رئیس جمهور، رئیس شورای رهبری و فرمانده کل نیروهای مسلح است. او باید وارد عرصه شود و اعلام کند که همه تحت فرمان او هستند.»
آخوندی افزود که بحث بر سر جانشینی رهبر عالی در زمان نامناسبی است و اظهار داشت که هر حرکتی که توجه را از جنگ منحرف کند، «به منافع اسرائیل خدمت میکند». او مشغولیت با مسئله جانشینی در زمان جنگ را یک حواسپرتی خطرناک دانست.
موضوعات مهم: پزشکیان: مذاکرات با واشنگتن در چارچوب منافع ملی انجام میشود
مراکز قدرت در طول جنگ
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران همچنان بازیگر اصلی در تلاشهای جنگی و سیاست داخلی است. گزارشها نشان میدهد که این نهاد علیرغم ملاحظات قانون اساسی و مخالفت برخی از محافل مذهبی، قویاً از نامزدی مجتبی خامنهای برای جانشینی پدرش حمایت کرده است.
به حاشیه راندن شورای رهبری توسط مجلس خبرگان، نشاندهندهی میزان اختلافات درون نهاد مذهبی است. برخی از روحانیون معتقدند که تعیین جانشین در زمان جنگ میتواند اختلافات را تشدید کند، در حالی که برخی دیگر معتقدند که تصمیمگیری سریع برای نشان دادن وحدت و کنترل ضروری است.
در این زمینه، مجمع تشخیص مصلحت نظام با تأیید اختیارات رهبری موقت، نقش مهمی ایفا کرد و نشان داد که مسئله جانشینی به مرحلهای از درگیری داخلی رسیده است که نیاز به مداخلهی استثنایی دارد.
همچنین گزارش شده است که علی لاریجانی، چهرهی امنیتی و سیاسی، در بحثها مداخله کرده تا از نامزدی برادرش، صادق لاریجانی، برای مقام رهبری حمایت کند.
صادق لاریجانی پیش از این ریاست قوهی قضائیه را بر عهده داشت و در حال حاضر ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام را بر عهده دارد، سمتی که میتواند به او اجازه دهد روند جانشینی را به تأخیر بیندازد یا تلاشهای سپاه پاسداران برای حمایت از مجتبی خامنهای را پیچیده کند.
در بحبوحه این تحولات، مسئله جانشینی و موازنه قدرت در ایران در دوران جنگ همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد، در حالی که اکثر بازیگران کلیدی، از جمله مجتبی خامنهای، فرماندهان سپاه پاسداران و علی لاریجانی، سکوت عمومی را حفظ کردهاند.