این روزها خبرهای تازهای از ایران میرسد که وضع سلامتی برخی زندانیان حسابی بحرانی شده. اسمهایی مثل نرگس محمدی مدام توی گزارشها میآید، با خبرهایی از غش، مشکلات قلبی و وضعیتی که هر روز بدتر میشود.
حال فاطمه سپهری، فعال حقوق بشر در زندان مشهد، دوباره مسئله درماننشدن زندانیان را داغ کرده و بحث محرومیت از امکانات درمانی را به صدر خبرها برگردانده است.
توی این سالها، مدام خبرهای مشابهی شنیدهایم: بازداشتیهایی مثل مهوش ثابت، مطلب احمدیان، آرش صادقی، محمدعلی طاهری و نسرین جوادی، همه با یک داستان مشترک یعنی اینکه زندان حق درمان را ازشان گرفته. شبکههای حقوق بشر به این ماجرا میگویند «محرومیت سازمانیافته از درمان.
همچنین بخوانید: زندانیان عرب اهل سنت در اهواز؛ محکومیت ۳۱ ساله جنجالی
بحران درمان زندانیان در ایران
این فقط ماجرا به وخامت یا مریضی ختم نمیشود. بعضی وقتها به مرگ هم کشیده. مرگ بکتاش آبتین بعد از تاخیر طولانی در درمان، یا وضعیتی که برای خالد پیرزاده پیش آمد، ورزشکاری که آنقدر بیمار شد که دست آخر روی ویلچر نشست. راحله رحمی پور با وجود داشتن تومور مغزی آزاد نشد، یا وضعیت بحرانی زینب جلالیان… اسمهایی مثل سمیه رشیدی هم هست که بعد از مدتها محرومیت از مداوا، جان باخت.
بعضی گزارشها هم از مرگ زندانیانی مثل هدی صابر، ساسان نیکنفس و وحید صیادی نصیری حرف میزنند. یا پروندههایی مثل بهنام محجوبی، شاهین ناصری و سینا قنبری که تا امروز درباره علل مرگشان خانوادهها و فعالان حقوق بشر نمیخواهند کوتاه بیایند.
موضوعات مرتبط: محمد نجفی و زندانیان عقیدتی در ایران؛ جایزهای جهانی برای رنج و ایستادگی
تو این فضا، لیلا حسینزاده — فعال سابق — تو مصاحبهای گفته مریضی در زندان ایران یعنی راه رفتن روی لبه تیغ. چون نه تنها کسی کمکت نمیکند، بلکه معمولا یا میگویند داری تمارض میکنی، یا دچار بروکراسی پیچیدهای میشوی که کارت بین اداره زندان و نهادهای امنیتی سرگردان میماند؛ انگار راه درمان برایت بسته است.
او توضیح میدهد بعضی زندانها عملاً شرایطی ایجاد میکنند که بیمار ارجاع به بیمارستان نمیگیرد یا کلی معطل میماند. حتی گاهی داروهای روانپزشکی نه فقط برای درمان، بلکه تبدیل به ابزاری برای کنترل یا فشار روی زندانی استفاده میشود.
توی همین گزارشها آمده که آسیبهای این روند فقط محدود به دوران حبس نیست. زندانیهایی که آزاد میشوند، خیلیهایشان با بحرانهای روانی جدی روبهرو میشوند؛ پیامدهایی مثل قطع ناگهانی دارو، آسیبهای مزمن، و گاهی حتی فروپاشی روانی یا خودکشی.
آخرش هم معلوم است: بحث مراقبت بهداشتی در زندانهای ایران، مخصوصاً با این همه خبر و اعتراض درباره کمکاری یا حتی کارشکنی در خدمات پزشکی، واقعاً یکی از جنجالیترین موضوعات حقوق بشری این روزهاست.