یک سال بعد از بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، او با تکیه بر سبک مذاکرهای پر سر و صدا تهدید مستقیم و فشار علنی، چه سر تعرفهها، چه حتی پای درگیری نظامی چند کشور را پای میز توافق کشاند. ولی وقتی سراغ ایران رفت، همین شیوه دیگر جواب نداد. او ماند و بنبست.
یازده هفته است واشنگتن و تهران با هم چپ افتادند، اما هیچ راه حلی پیدا نشده. بازارها هم هر روز نگرانتر میشوند که این بحران همانطور کش پیدا کند تنش و تهدید و یک بازی فرسایشی بیپایان.
بنبست ترامپ و ایران
این وسط، یک معما وجود دارد: اصرار ترامپ بر اینکه همهچیز باید به نفع کامل آمریکا تمام شود. انگار که باید ایران علنا شکستش را بپذیرد تا او حاضر باشد از این بازی بیرون بیاید چیزی که برای رژیم ایران اصلاً قابل تصور نیست.
راب مالی، دیپلمات کهنهکار و مذاکرهکننده سابق با ایران، صریح میگوید: «هیچ دولتی نمیتواند طوری نشان دهد که واقعا تسلیم شده این فقط مخصوص ایران نیست.»
همچنین بخوانید: نجات خلبان آمریکایی در ایران و تهدید ترامپ به حمله
واقعیت میدان هم این است که اگرچه آمریکا و اسرائیل، تعدادی فرمانده نیروهای ایرانی را از پا درآوردند و ضرباتی جدی به امکانات نظامی تهران وارد زدند، ایران هنوز تنگه هرمز را محکم نگه داشته و با تهدید بستن این شاهراه انرژی، حالا یک برگ برنده مهم دستش افتاده.
جنگ لفظی ادامه دارد. ترامپ از ابتدا با تهدید و بیادبی خطاب به رهبران ایران پیش میرفت، یک بار تهدید کرد ایران را «نابود» میکند، یک جا دیگر از مذاکره حرف زد پیامها گیجکننده. آن تهدید معروفش درباره ویران کردن «تمدن ایران» در تروث سوشال موج به راه انداخت. معلوم شد حرفهایی را زده که حتی منابع امنیتی آمریکا هم بررسی نکرده بودند.
صحبت آتشبس و «شعله بزرگ از ایران» هم نگرانکننده بود خیلیها را ترساند نکند منظورش سلاح هستهای باشد. ترامپ رهبران ایران را به باد توهین گرفت و تهران هم با کارتون و ویدئوهای طنز جواب داد.
همزمان، ترامپ گیر فشار داخل آمریکا هم بود. قیمت سوخت بالا رفت، انتخابات میاندورهای پیش رو است و جمهوریخواهان برای حفظ اکثریت مجلس باید محبوبیت رئیسجمهور را بالا نگه دارند.
سخنگوی کاخ سفید، اولیویا ولز، طبق معمول، سعی کرد این بغرنجیها را کمرنگ کند. او گفت رئیسجمهور اهل معامله است و مهارت ثابتشدهای دارد و ایران هم روزبهروز برای توافق بیقرارتر به نظر میرسد. حرفها شبیه تبلیغ انتخاباتی است.
موضوعات مرتبط: هشدار قالیباف به ترامپ.. تهدید و تنش بر سر هرمز
در همین کشمکش، دیپلماتهای باتجربه آمریکایی هشدار دادند که روش تهدید و بیصبری ترامپ پشت میز مذاکره با ایران، ممکن است نتیجه عکس بدهد. سیاست در ایران کشدار است، همیشه مذاکرات را طوری میبرند که زمان بخرد. اما ترامپ دنبال موفقیت فوری است.
دنیس راس، مشاور قدیمی المان، میگوید: «بیصبری ترامپ و حرفهای ضد و نقیض، تاثیرش را ضعیف میکند.»
حتی خودِ دیپلماتهای ایرانی به زبان ساده میگویند: «او زیاد حرف میزند.»
تهران هم این وسط اهل حوصله است. کارشناسان میگویند رهبران الان ایران اتفاقاً تندروتر شدند و رفتار عجیبوغریب ترامپ را بیشتر نشانه ضعف میدانند تا تهدید جدی. تریتا پارسی هم فکر میکند ایرانیها نشستهاند تا ترامپ به عقبنشینی رضایت دهد و فشار داخل آمریکا را به ضررش تمام کنند.
ایرانیها مذاکره را بلدند کش بدهند؛ این را همه میدانند. ترامپ اما دنبال نتیجه سریع است.
برخی از تحلیلگران هشدار میدهند این شدت گرفتن تهدیدها، ایران را حتی به سمت گرفتن بمب اتمی هل میدهد
نه بالعکس. شاید تهران بیشتر به این نتیجه برسد که تنها راه حفظ خودش داشتن سلاح هستهای، درست مثل کرهشمالی است.
باربارا لیف، یکی از کارشناسان، میگوید آمریکا سرسختی و قدرت ترمیم ایران را دستِکم گرفته. آنها گمان کردند مثل ونزوئلا، رژیم ایرانی زود زمین میخورد. اما شرایط پیچیدهتر است.
تا الان، هیچ نشانه واقعی از حل زودهنگام بحران وجود ندارد. ترامپ همچنان تهدید میکند، و ایران هم رو نفوذش در تنگه هرمز حساب میکند تا بازار را گیر بیندازد و اقتصاد دنیا را تحت فشار بگذارد.
حالا داستان فقط یک دعوای نظامی نیست. این بالاخره یک زورآزمایی سیاسی شده؛ یک طرف، ترامپ منتظر برد سریع است و طرف دیگر، ایران فقط دنبال بقا و حفظ آبرو است حتی اگر پیروزی معنایش فقط دوام آوردن باشد.