دیپلماتهای سابق ایرانی هشدار دادهاند که درگیری مداوم بین ایران، ایالات متحده و اسرائیل میتواند چشمانداز امنیتی خاورمیانه را اساساً تغییر دهد، و برخی پیشبینی میکنند که درگیری طولانیمدت و بیثباتی منطقهای تشدید شود.
این تحلیلها پس از آن منتشر شد که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، روز پنجشنبه از تعویق ده روزه حملات برنامهریزی شده به زیرساختهای انرژی ایران تا 6 آوریل خبر داد و اظهار داشت که این تصمیم در پاسخ به درخواست ایران بوده و مذاکرات در حال انجام است.
بحران طولانی منطقهای ایران و آمریکا
مقامات ایرانی دریافت پیشنهادهایی برای مذاکره را تأیید کردند، اما تصریح کردند که هنوز در حال بررسی آنها هستند و تأکید کردند که ایران اولتیماتوم یا خواستههای حداکثری را نمیپذیرد.
با ورود به چهارمین هفته درگیری، بازیگران منطقهای متعددی درگیر شدهاند و تنشها در اطراف نقاط حساس استراتژیک مانند تنگه هرمز افزایش یافته است و این نگرانی را ایجاد کرده است که یک رویارویی گستردهتر میتواند جریان انرژی جهانی را مختل کرده و منطقه را بیثباتتر کند.
صباغ زنگنه، دیپلمات سابق ایرانی نزدیک به دفتر رهبر معظم انقلاب، در 25 مارس به وبسایت فرارو گفت که درگیری فعلی باید دولتهای منطقه را به تجدیدنظر در سیاستهای امنیتی و اتحادهای خود وادار کند. او افزود که دولتهای منطقهای اغلب تحت تأثیر قدرتهای خارجی به عنوان بازیگران ثانویه عمل کردهاند و به جای حل مناقشات، آنها را تشدید کردهاند.
او تأکید کرد که جنگ فعلی درس روشنی ارائه میدهد: ادامه با همان مدل استراتژیک، تنها بحرانهای منطقهای را عمیقتر خواهد کرد.
زنگنه خاطرنشان کرد که دههها بیثباتی ناشی از «مدل استراتژیک ناقص مشترک بین کشورهای منطقهای و قدرتهای خارجی» بوده است که بارها باعث ویرانی و تفرقه در کشورهایی مانند عراق، سوریه، لبنان، لیبی، سودان، سومالی و یمن شده است.
حسین موسویان، سفیر سابق ایران در آلمان، ارزیابی تشدیدکنندهتری ارائه داد و به وبسایت اعتماد آنلاین گفت که مقامات ایرانی، کشورهای خلیج فارس را بخشی از این درگیری میدانند و معتقدند که آنها هدف مشترکی برای «نابودی کامل ایران» دارند. وی افزود که تهران در حال آماده شدن برای یک رویارویی گستردهتر احتمالی با مشارکت ایالات متحده و متحدان منطقهای آن است.
وجود اولویتهای متفاوت
کوروش احمدی، دیپلمات سابق، خاطرنشان کرد که این درگیری میتواند بیشتر از آنچه در ابتدا پیشبینی میشد، ادامه یابد و توضیح داد که هم ترامپ و هم بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در ابتدا تخمین زده بودند که جنگ چهار تا هفت روز طول بکشد، اما تخمینهای خود را به چند هفته تغییر دادند و حتی این تخمینها نیز ممکن است غیرواقعی باشند.
احمدی با تأکید بر توانایی ایران در کنترل یا محدود کردن ناوبری در تنگه هرمز به عنوان یک عامل حیاتی در ادامه درگیری، اظهار داشت: «تا زمانی که تهران این اهرم را بر یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان حفظ کند، بعید است که جنگ به سرعت پایان یابد.»
وی افزود: «اسرائیل به دنبال فروپاشی و تضعیف ایران است، نه صرفاً امتیازات سیاسی.» این نشان میدهد که اهداف واشنگتن اغلب محدودتر است و ممکن است با اهداف اسرائیل متفاوت باشد.
با وجود اولویتهای متفاوت، هر سه نفر در یک ارزیابی اساسی اتفاق نظر دارند: درگیری فعلی میتواند به یک بحران منطقهای طولانی مدت با پیامدهای گسترده برای ثبات خاورمیانه تبدیل شود.