ابهام پیرامون جایگاه مجتبی خامنهای در هفتههای اولیه جنگ، مشکل پیچیدهای را برای مذاکرهکنندگان آمریکایی در تعاملاتشان با ایران ایجاد کرد. واشنگتن مطمئن نبود که با چه کسی صحبت میکند یا اینکه آیا مقامات ایرانی درگیر در مذاکرات، نماینده تصمیمگیرندگان واقعی هستند یا خیر.
طبق گزارشی از اکسیوس، دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، برای برقراری ارتباط مستقیم با رهبری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، به یک کانال غیرمعمول متوسل شد و از یک واسطه در خارج از ایران استفاده کرد: نیچروان بارزانی، رئیس منطقه کردستان عراق.
کانال محرمانه واشنگتن
بارزانی به دلیل ارتباطات گستردهاش در داخل ایران انتخاب شد. او در تهران زندگی و تحصیل کرده بود، به زبان فارسی مسلط صحبت میکرد و روابط شخصی با تعدادی از مقامات ارشد ایرانی، از جمله اعضای سپاه پاسداران، داشت. او همچنین از اعتماد چهرههایی در تهران و واشنگتن برخوردار است.
برت مکگورک، مشاور سابق چندین رئیس جمهور آمریکا در امور خاورمیانه، بارزانی را «یک حلکننده عملگرای مشکلات» توصیف کرد و خاطرنشان کرد که او در منطقه مورد احترام گسترده است و هم در تهران و هم در واشنگتن ارتباطاتی دارد.
گابارد به دنبال کانال مستقیم با سپاه پاسداران است
به گفته منابعی که با اکسیوس صحبت کردند، در اوایل ماه مه، پس از تقریباً سه هفته مذاکره، تولسی گابارد، مدیر وقت اطلاعات ملی ایالات متحده، اولین تماس خود را با بارزانی برقرار کرد.
گابارد از بارزانی خواست تا یک خط ارتباطی مستقیم با سرلشکر احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، برقرار کند. بارزانی موافقت کرد و سپس با شبکه ارتباطات خود در داخل ایران تماس گرفت و درخواست تماس مستقیم با وحیدی را کرد.
تنها چهار روز بعد، یک مقام سپاه به دفتر بارزانی در منطقه کردستان آمد و از طریق یک تلفن رمزگذاری شده با این ژنرال ایرانی ارتباط برقرار کرد.
به گفته یک منبع آگاه از این مکالمه، وحیدی در طول تماس تأیید کرد که مذاکرات منعکس کننده موضع سپاه پاسداران است و اظهار داشت که او کاملاً از آنها حمایت میکند و سپاه راه حل مذاکره برای بحران را ترجیح میدهد.
بارزانی پیام وحیدی را به گابارد منتقل کرد و او سپس آن را به کاخ سفید منتقل کرد. دولت آمریکا متعاقباً در پاسخ به پیام ایران، با پیشنهاد جدیدی به بارزانی بازگشت و ارتباط از طریق این کانال ادامه یافت.
ترس از هدف قرار گرفتن توسط اسرائیل
طبق این گزارش، واشنگتن تلاش کرد تا از این مسیر برای ترتیب دادن مذاکرات مخفی و مستقیم بین مقامات ارشد آمریکایی و ایرانی، با بازی بارزانی به عنوان واسطه، سوءاستفاده کند.
با این حال، این طرح پس از ابراز نگرانی ایرانیها در مورد احتمال رصد شدن توسط اطلاعات اسرائیل در صورت برگزاری جلسه در عراق، با شکست مواجه شد.
به گفته منابع، مقامات ایرانی نگران بودند که اطلاعات اسرائیل شبکه گستردهای از عوامل را در منطقه کردستان در اختیار داشته باشد که میتواند آنها را در اربیل یا هنگام سفر به آنجا در معرض هدف قرار دهد.
مذاکرات در نهایت به شکست انجامید. طبق این گزارش، بارزانی پیامهای جدیدی به ایالات متحده ارسال کرد و پیشنهاد کمک به احیای مذاکرات را داد، اما با توجه به تشدید تنشهای فعلی، موفقیت این تلاشها به طور فزایندهای بعید به نظر میرسد.
تشدید تنش در اطراف تنگه هرمز
این همزمان با تشدید تنشها بین واشنگتن و تهران بود. جمعه گذشته، ترامپ اعلام کرد که «به زودی» تنگه هرمز را قلمرو آمریکا اعلام خواهد کرد و ایران را به آسیب اقتصادی شدید تهدید کرد.
تهران در پاسخ اعلام کرد که آینده این آبراه استراتژیک صرفاً به تصمیم آن بستگی دارد. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، اظهار داشت که تنگه هرمز جز به دستور ایران باز یا بسته نخواهد شد.
از سوی دیگر، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفت که تبادل پیامها از طریق پاکستان و قطر به معنای از سرگیری مذاکرات نیست و تأکید کرد که هنوز هیچ تصمیمی در مورد بازگشت به گفتگوی مستقیم با ایالات متحده گرفته نشده است.
سپاه پاسداران: واشنگتن فاقد استراتژی است
در یک تحول قابل توجه، تلویزیون دولتی ایران مصاحبهای نادر با سرتیپ رضا نقدی، مشاور ارشد وحیدی، پخش کرد که در آن او اظهار داشت که ایران از جنگ در موقعیت قویتری بیرون آمده است و این را به شکست ایالات متحده در سرنگونی دولت ایران نسبت داد.
نقدی واشنگتن را به سردرگمی و فقدان چشمانداز روشن متهم کرد و اظهار داشت که ایالات متحده هر دو یا سه روز اهداف خود را تغییر میدهد، از کنترل جزیره خارک گرفته تا بازگشایی تنگه هرمز.
وی افزود که ایران باید دشمنان خود را متقاعد کند که حمله به آن بیفایده است و به لزوم طولانی شدن جنگ تا زمان روی کار آمدن رئیس جمهور جدید آمریکا اشاره کرد.