منابع ایرانی و منطقهای به رویترز گفتند که پیشنهادی که بین ایران و عمان برای پایان دادن به بنبست پنج ماهه بین ایران و ایالات متحده در حال مذاکره است، شامل اعطای نقشی به تهران در نظارت بر کشتیهایی است که از طریق تنگه هرمز وارد خلیج عربيمیشوند، اقدامی که میتواند یکی از بزرگترین امتیازاتی باشد که تاکنون به ایران ارائه شده است.
ایالات متحده هیچ اظهار نظری فوری در مورد این پیشنهاد ارائه نکرده است، اگرچه دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، اظهار داشت که توافق برای بازگشایی تنگه قریبالوقوع است. مقامات آمریکایی بارها بر امتناع خود از اعطای کنترل به ایران بر ترافیک کشتیرانی در یکی از مهمترین مسیرهای ترانزیت انرژی جهان تأکید کردهاند.
این منابع معتقدند که هرگونه توافقی که به ایران نفوذ بر کشتیرانی از طریق تنگه اعطا کند، نشاندهنده تغییر قابل توجه در توازن قدرت منطقهای به نفع تهران خواهد بود، زیرا این تنگه قبل از جنگ بدون محدودیت یا عوارض برای همه کشتیها باز بود.
کنترل تنگه هرمز
به گفته این منابع، ایران و عمان در حال انجام مذاکرات دوجانبه در مورد مدیریت ناوبری در تنگه هستند که به طور مشترک بر مسیرهای شمالی و جنوبی آن کنترل دارند. تهران از «پیشرفت قابل توجه» در مذاکرات خبر داد و تأیید کرد که کشتیهایی که به تنگه هرمز وارد و از آن خارج میشوند، از آبهای سرزمینی ایران عبور خواهند کرد.
در همین حال، ایران به کشورهای خلیج عربى هشدار داد که هرگونه حمله جدید ایالات متحده به خاک این کشور با حمله به تأسیسات حیاتی انرژی در منطقه مواجه خواهد شد، به گفته پنج منبع، در تلاشی برای افزایش هزینه هرگونه اقدام نظامی جدید علیه آن.
یک منبع خلیج عربى گفت که پیام ایران واضح است: هدف قرار دادن زیرساختهای ایران با پاسخ مستقیم تأسیسات انرژی و اهداف منطقهای در کشورهای خلیج عربى مواجه خواهد شد.
این منابع خاطرنشان کردند که ایران در ماههای اخیر به هدف قرار دادن متحدان واشنگتن در منطقه با موشک و پهپاد ادامه داده است، علاوه بر این، به کشتیهای تجاری که بدون اجازه آن از تنگه هرمز عبور میکنند، حمله کرده است.
اختلاف نظرها بر سر مکانیسم کنترل و هزینهها
این منابع تأیید کردند که علیرغم پیشرفت در مذاکرات، چندین مسئله همچنان حل نشده است و آنها احتمال دستیابی به توافقی به آن نزدیکی که ترامپ پیشنهاد کرده بود را رد کردند.
یک منبع منطقهای توضیح داد که اصل اعطای «نوعی کنترل» به ایران بر تنگه هرمز پذیرفته شده است، در حالی که مذاکرات برای تعیین ماهیت این کنترل، با توجه به درخواست کشورهای خلیج فارعربى س مبنی بر نظارت کشورهای منطقه بر بازرسی کشتیها و اختیاری بودن هرگونه هزینه، همچنان ادامه دارد.
به گفته یک مقام ارشد ایرانی، تهران خواستار دریافت هزینهای از ۵ تا ۷ درصد ارزش کشتیهای باری عبوری از تنگه است، در حالی که عمان هزینهای تقریباً ۳ درصد را پیشنهاد میدهد و ایالات متحده اصرار بر ادامه ترانزیت بدون هیچ هزینهای دارد.
این مقام افزود که پیشنویس توافقنامه فعلی به ایران اختیار کنترل کشتیهای عازم خلیج عربى را میدهد، در حالی که اختلاف در مورد نقش آن در برخورد با کشتیهای خروجی همچنان پابرجاست.
از سوی دیگر، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، به خبرگزاری رسمی ایران، ایرنا، گفت که ترتیبات پیشنهادی، عبور کشتیهای تجاری از آبهای سرزمینی ایران را در سفرهای ورودی و خروجی آنها تصریح میکند. او تأیید کرد که مذاکرات با عمان «به تفاهمات اساسی» رسیده است و این توافقنامه «در شرف تکمیل» است.
او افزود که ایران پیامهایی از ایالات متحده دریافت کرده است که نشان میدهد واشنگتن آماده بازگشت به تعهدات خود تحت یادداشت تفاهم امضا شده در اواسط ژوئن است که توقف فوری عملیات نظامی را تصریح میکند. او خاطرنشان کرد که انجام این تعهدات پیشنیاز بازگشایی تنگه است، در حالی که هرگونه مذاکره مستقیم با واشنگتن در روزهای اخیر را تکذیب کرد.
فشار بر ترامپ و کاهش قیمت نفت
دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، با فشار فزایندهای برای پایان دادن به جنگ روبرو است، زیرا اکثر رأیدهندگان آمریکایی با ادامه آن قبل از انتخابات میاندورهای که قرار است در ماه نوامبر برگزار شود، مخالف هستند.
رویترز خاطرنشان کرد که کارزار نظامی ایالات متحده، از جمله دو هفته حملات فشرده در ماه ژوئیه، نتوانسته به کنترل ایران بر تنگه هرمز پایان دهد. رهبران نظامی به ترامپ اطلاع دادند که ذخایر برخی از مهمات دقیق در حال کاهش است و این آژانس گزارش داد که ارتش ایالات متحده بیشتر موشکهای دوربرد و با دقت بالا خود را به پایان رسانده است.
در بازارها، قیمت نفت طی دو روز گذشته پس از اعلام ترامپ مبنی بر تعلیق هرگونه حمله جدید به ایران، در بحبوحه خوشبینی در مورد احتمال دستیابی به توافق، کاهش یافت.
با این حال، پس از اعلام محاصره دریایی بنادر و کشتیهای عربستان توسط گروه حوثیها و افزایش نگرانیها در مورد امنیت دریایی در دریای سرخ، کاهش قیمتها محدود ماند.
این گروه روز چهارشنبه اعلام کرد که یک نفتکش سعودی را با موشک در بندر ینبع در دریای سرخ و یک نفتکش دیگر را در خلیج عدن هدف قرار داده است. هیچ تأیید رسمی از سوی طرف سعودی در مورد این حملات صورت نگرفته است.