چند هفته پس از آغاز خصومتها بین ایالات متحده و اسرائیل از یک سو و ایران از سوی دیگر، جهان با یکی از بزرگترین شوکهای تأمین انرژی در تاریخ خود روبرو است که حتی از بحران دهه 1970 نیز فراتر رفته است، به طوری که تقریباً 20٪ از عرضه نفت جهان با بسته شدن تنگه هرمز مختل شده است.
تأثیر این بسته شدن به نفت محدود نمیشود؛ بلکه به گاز طبیعی و کودهای کشاورزی نیز گسترش مییابد. حدود 20٪ از عرضه کود جهان به کشورهای خلیج فارس بستگی دارد که اکنون قادر به صادرات از طریق این تنگه نیستند.
همچنین بخوانید: تشدید درگیری ایران و اسرائیل تهدیدی برای انرژی و ثبات منطقه
بزرگترین شوک انرژی
قیمت نفت از زمان شروع حملات در 28 فوریه حدود 50٪ افزایش یافته است، در حالی که قیمت کود بیش از 30٪ افزایش یافته است که نشان دهنده میزان فشار بر بازارهای جهانی است. با وجود این شوک قابل توجه، سیستم مالی جهانی به طرز چشمگیری پایدار مانده است و هیچ نشانهای از وحشت یا فروپاشی قریبالوقوع وجود ندارد.
کارشناسان بر لزوم تمایز بین نوسانات قیمت و ثبات مالی تأکید میکنند و خاطرنشان میکنند که بازارها میتوانند بدون اینکه لزوماً نشاندهنده یک بحران ساختاری باشند، مرتباً کاهش یا افزایش شدید را تجربه کنند. نوسانات در بازارهای سهام، کالا و اوراق قرضه، تا زمانی که فرآیندهای اصلی – مانند خرید، فروش و انتقال وجوه – به طور روان به کار خود ادامه دهند، بخش عادی سیستم مالی هستند.
موضوعات مرتبط: حمله موشکی ایران به قطر و جهش قیمت جهانی نفت
این ثبات شبیه بازاری است که حتی در طول بحرانها به طور عادی عمل میکند، جایی که مردم ممکن است برای خرید کالا هجوم بیاورند، اما منابع موجود باقی میمانند و سیستم بدون فروپاشی کار میکند. در مقابل، جهان آخرین بار در سال ۲۰۰۸ در طول بحران مالی جهانی، اختلال بزرگی را تجربه کرد، زمانی که بانکها تحت فشار شدید قرار گرفتند و دولتها و بانکهای مرکزی مجبور شدند مقادیر زیادی نقدینگی برای جلوگیری از فروپاشی تزریق کنند.
با وجود نگرانیهای فعلی، از جمله جنگ در ایران، احتمال ایجاد حباب در بازار اعتبار خصوصی و تأثیرات هوش مصنوعی بر اقتصاد، این عوامل هنوز به هم نزدیک نشدهاند تا یک بحران تمام عیار را ایجاد کنند.
موضوعات مهم: گروسی: برنامه هستهای ایران با حمله نظامی نابود نمیشود
تحلیلگران معتقدند که سیستم مالی جهانی به لطف بهبود ابزارهای نظارتی و مداخله سریع بانکهای مرکزی، در برابر شوکها مقاومتر شده است، همانطور که در طول همهگیری کووید-۱۹ نشان داده شد، زمانی که سیستم با وجود اختلال گسترده اقتصادی به کار خود ادامه داد.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که ثبات فعلی به معنای عدم وجود خطرات نیست، زیرا فشارهای انباشته شده میتوانند هر لحظه به یک بحران تبدیل شوند. از سوی دیگر، ادامه عملکرد کارآمد سیستم مالی در بحبوحه این شوکها، درجهای از اطمینان خاطر را در جهانی پر از چالشهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی فراهم میکند.