برقراری نسبی دسترسی به اینترنت بینالمللی در ایران پس از تقریباً سه ماه قطعی، جنگ قدرت جدیدی را برانگیخته است و تندروها دولت مسعود پزشکیان، رئیس جمهور، را به دور زدن نهادهای قدرتمند امنیتی و نظارتی کشور متهم میکنند.
این اختلاف بر سر یک «ستاد ویژه» است که اوایل این ماه به ریاست محمدرضا عارف، معاون اول رئیس جمهور، برای تعیین سازوکار و زمانبندی بازگرداندن دسترسی گستردهتر به اینترنت جهانی، پس از محدودیتهای اعمال شده در طول جنگ اخیر ایران و اسرائیل، تأسیس شد.
تندروها این نهاد را یک «نهاد موازی» میدانند که با هدف به حاشیه راندن مخالفان در شورای عالی امنیت ملی و شورای عالی فضای مجازی، دو نهاد برجسته مسئول امنیت و مدیریت اینترنت در ایران، تشکیل شده است.
جنگ قدرت در ایران
این بحران پس از آن تشدید شد که این ستاد روز دوشنبه به ادامه بازگرداندن دسترسی به اینترنت بینالمللی رأی داد.
پس از این، چهار عضو تندرو شورای عالی فضای مجازی شکایتی را به دیوان عدالت اداری ارائه کردند و خواستار توقف اجرای این تصمیم و انحلال ستاد تازه تأسیس شدند.
دادگاه به سرعت حکمی مبنی بر تعلیق تصمیمات ستاد تا زمان بررسی نهایی صادر کرد. با این حال، دولت متعاقباً به بازگرداندن خدمات ادامه داد و شبکههای اینترنت خانگی در برخی مناطق به تدریج شروع به بازگشت کردند، پیش از آنکه برخی از شرکتهای تلفن همراه نیز اتصال بینالمللی را برقرار کنند.
این شکایت به دلیل چهرههای درگیر، توجه قابل توجهی را به خود جلب کرد. رسانههای ایران گزارش دادند که شاکیان آن متعلق به جناح محافظهکار تندرو “پایداری” و عضو شورای عالی فضای مجازی بودند.
گزارشها همچنین به نقش محمدامین آقامیری، دبیر شورای عالی فضای مجازی که در زمان دولت رئیس جمهور فقید ابراهیم رئیسی منصوب شده بود، در تشویق این شکایت اشاره کردند. متحدان اصلاحطلب پزشکیان بارها خواستار برکناری او شده بودند، اما او در سمت خود باقی ماند.
طبق اطلاعات درز کرده از جلسه به ریاست عارف، نه عضو به نفع بازگرداندن گستردهتر اینترنت رأی دادند، در حالی که سه عضو، از جمله آقامیری و پیمان جبلی، رئیس صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، به آن رأی منفی دادند.
این دو نفر به خاطر حمایتشان از مدل «اینترنت چینی» که مبتنی بر یک شبکه داخلی بسیار کنترلشده است، شناخته میشوند؛ شبکهای که منتقدان از آن به عنوان «اینترنت ایرانی» یاد میکنند.
همچنین بخوانید: قطعی سراسری اینترنت در ایران وارد ماه دوم شد
حمله به دولت
تندروها انتقاد خود را بیشتر بر این متمرکز کردند که چه کسی صلاحیت تصمیمگیری را دارد تا خودِ مسئلهی بازگرداندن خدمات.
روزنامهی محافظهکار همشهری استدلال کرد که فضای مجازی به یک جبههی نبرد بزرگ تبدیل شده است و پرسید: «آیا مشخص نشده است که جنگهای امروزی دیگر فقط در زمین، دریا و هوا انجام نمیشوند و فضای مجازی به عرصهی اصلی رویارویی تبدیل شده است؟»
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، هشدار داد که تجاوز از اختیارات نهادهای رسمی میتواند «سازوکارهای قانونی برای تصمیمگیریهای بزرگ در کشور» را تضعیف کند.
موضوعات مرتبط: دسترسی به اینترنت در ایران فلج شد.. کاربران استارلینک تحت فشار
حمید رسایی، نمایندهی تندرو مجلس، اظهار داشت که کمیتهای که توسط عارف تشکیل شده، تصمیم خود را برای تأیید به رئیس جمهور ارائه کرده است، «اما پزشکیان به خوبی میداند که با وجود ریاستش بر شورای عالی امنیت ملی، اختیار لغو تصمیمات آن را ندارد.»
حامد نیکوحد، استاد حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تأکید کرد که اینترنت نباید بدون تصمیم شورای عالی امنیت ملی یا دستور مستقیم علی خامنهای، رهبر معظم انقلاب، به وضعیت قبلی خود بازگردد.
بازگشت محدود و شکننده
با وجود برقراری نسبی اتصال، سرویس همچنان از حالت عادی فاصله دارد.
نتبلاکس، یک سازمان نظارت بر اینترنت، اظهار داشت که دسترسی همچنان تحت محدودیتهای گستردهای است، برنامهها و فروشگاههای آنلاین همچنان مسدود هستند، همراه با اتصالات ضعیف و ناپایدار، که بسیاری از کاربران را مجبور به استفاده از خدمات VPN میکند.
به گفته این سازمان، سطح دسترسی فعلی بیش از 60 درصد از حالت عادی نیست.
رسانهها به نقل از ندا، یک طراح داخلی از تهران، گفتند که تجربیات گذشته او را در مورد پایداری بازگشایی فعلی دچار تردید میکند. او خاطرنشان کرد که مقامات پیش از این پس از اعتراضات ژانویه، محدودیتها را به طور موقت کاهش داده بودند، اما با شروع جنگ دوباره آنها را اعمال کردند.
او افزود که قطعی تقریباً کامل اینترنت در ماههای گذشته، انتظارات ایرانیان را در مورد دسترسی آزاد به شبکه جهانی تغییر داده است.