ایران شاهد واکنشهای متفاوتی به تفاهمنامه دیجیتالی امضا شده بین تهران و واشنگتن بوده است که قرار است روز جمعه رسماً در ژنو امضا شود. واکنشها از استقبال محتاطانه رسمی و حمایت اصلاحطلبان تا انتقاد شدید تندروها متغیر بوده است.
هنوز هیچ اظهار نظری از سوی مجتبی خامنهای، رهبر جدید، منتشر نشده است، در حالی که مسعود پزشکیان، رئیس جمهور، از این تحول استقبال کرد و در پستی در پلتفرم «ایکس» اظهار داشت که اگر مفاد تفاهمنامه به درستی اجرا شود، میتواند «مایه افتخار کشور» شود. وی افزود که «اکثریت قریب به اتفاق» اعضای شورای عالی امنیت ملی این متن را تصویب کردند تا «تعهد واقعی آمریکا به احترام به حقوق ملت ایران در عمل» را بیازمایند.
از سوی دیگر، محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس، که نقش کلیدی در روند مذاکرات داشت، لحنی پیروزمندانه اتخاذ کرد و گفت که ایران علیرغم تلاشها برای «مطیع کردن» آن، «گامی بزرگ به سوی پیروزی نهایی برداشته است». وی افزود: «آنها میخواستند، اما نتوانستند.»
غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه، نیز از آنچه که «دیپلماسی سخاوتمندانه و انقلابی» نامید، تمجید کرد.
همچنین بخوانید: نجات خلبان آمریکایی در ایران و تهدید ترامپ به حمله
تفاهم ایران و آمریکا
این اعلامیه تأثیر فوری بر بازارهای مالی در داخل ایران داشت، به طوری که ارزش دلار، ارزهای خارجی، طلا و ارزهای دیجیتال مانند تتر کاهش یافت. در همین حال، بورس اوراق بهادار تهران با از سرگیری معاملات در روز دوشنبه، عملکرد مثبتی را تجربه کرد.
تعدادی از نمایندگان مجلس از این تفاهمنامه استقبال کردند. روحالله لکعلیآبادی اظهار داشت که یکی از مهمترین مزایای آن، عدم وجود بندی برای محدود کردن قابلیتهای موشکی ایران است. او به ادامه غنیسازی اورانیوم در «پارامترهای خاص» اشاره کرد که آن را گواهی بر تأثیر قدرت نظامی ایران در روند مذاکرات دانست.
در مقابل، حسین صمصامی، نماینده مجلس، وابسته به جناح پایداری، ورود به مذاکرات هستهای یا منطقهای را رد کرد و استدلال کرد که آنها نباید از هدف «خرید زمان برای تقویت قابلیتهای بازدارندگی» فراتر روند.
موضوعات مرتبط: هشدار قالیباف به ترامپ.. تهدید و تنش بر سر هرمز
لک علیآبادی به شدت از او انتقاد کرد و گفت که مخالفت علنی با تصمیمی، حتی تصمیمی که مورد حمایت رهبر ایران باشد، «اساساً غیرقابل قبول» است. امیرحسین ثابتی، نماینده تندرو مجلس، این توافق را «عجولانه و ضعیف» توصیف کرد و آن را نقض «خطوط قرمز» رهبر ایران دانست. او خاطرنشان کرد که این توافق هیچ دستاورد اقتصادی یا تضمین امنیتی به همراه نخواهد داشت.
محمود نبویان، نماینده مجلس، همچنین خواستار ارائه گزارش مفصلی از اجرای این تفاهمنامه، از جمله لغو محدودیتهای دریایی، صادرات نفت و پتروشیمی، خدمات بانکی و بیمه و آزادسازی داراییهای مسدود شده ایران شد.
به همین ترتیب، وبسایت تندرو رجا نیوز به این توافقنامه حمله کرد و ایالات متحده را «قاتل رهبر» توصیف کرد (اشاره به دونالد ترامپ) و از عدم انتشار جزئیات عمومی در مورد تعهدات ایران انتقاد کرد.
بحث و جدل پیرامون زمان اعلام این توافق
زمان اعلام این توافق نیز در محافل محافظهکار جنجال به پا کرد. برخی انتشار آن پس از نیمهشب در تهران، همزمان با ۱۴ ژوئن در واشنگتن (تولد ترامپ)، را از نظر نمادین مهم دانستند.
پریسا نصر، روزنامهنگار محافظهکار، با کنایه نوشت: «آیا ما مجبور بودیم تا ۱۴ ژوئن در واشنگتن منتظر بمانیم تا توافق صلح را اعلام کنیم؟ آیا این توافق به عنوان هدیه تولد، یکی از شروط اعلام نشده، ارائه شد؟»
در همین حال، احمد قادری، فعال محافظهکار، استدلال کرد که ایران «فقط وعده» دریافت کرده است، در حالی که ترامپ به دستاوردهای فوری، از جمله کاهش قیمت نفت، کاهش تصویر ایران در «محور مقاومت» و اعلام توافق در روزی نمادین برای خود، دست یافته است.
استقبال اصلاحطلبان و مواضع میانهرو
در مقابل، چندین چهره اصلاحطلب و میانهرو حمایت آشکار خود را از این تفاهمنامه ابراز کردند، از جمله محمد خاتمی، رئیسجمهور سابق و محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه سابق، که این اقدام را «شجاعانه و قابل توجه» دانستند.
احمد زیدآبادی، روزنامهنگار اصلاحطلب، تفسیر متعادلتری ارائه داد و اظهار داشت که این توافق «نه تسلیم شدن است و نه پیروزی کامل برای هیچ یک از طرفین»، بلکه منعکسکننده توازن قدرت بین دو طرف است. او نسبت به تفسیرهای مطلق که میتواند مانع مذاکرات آینده شود، هشدار داد.
روزنامه «رویداد۲۴» این توافق را «یک آتشبس ژئوپلیتیکی بزرگ و یک توافق اولیه عدم اشاعه» توصیف کرد، نه یک صلح دائمی، و تأکید کرد که مرحله بعدی مستلزم «تثبیت دستاوردها و لغو پایدار تحریمها» است.