اظهارات محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و نماینده رهبر در این شورا، در بحبوحه تشدید تنشها با ایالات متحده، جنجالهایی را در تهران در مورد اختیارات او برای تدوین سیاستهای مربوط به امنیت، اقتصاد و مسئله هستهای برانگیخته است.
روز یکشنبه، رضایی اعلام کرد که ایران هر کشوری را که در کارزار اقتصادی ایالات متحده علیه خود شرکت کند یا از آن حمایت کند، متجاوز میداند و تهدید به توقف کامل صادرات نفت ایران کرد.
جنجال در تهران
او در پستی در پلتفرم X اظهار داشت که ادامه آنچه او جنگ اقتصادی مینامد به این معنی است که حتی یک قطره نفت ایران، چه از طریق تنگه هرمز و چه از هر منطقه دیگری در خلیج فارس، صادر نخواهد شد.
این اظهارات، بهویژه با توجه به تفاوت لحن بین اظهارات او و اظهارات رئیس جمهور مسعود پزشکیان و رئیس مجلس محمد باقر قالیباف، سؤالاتی را در مورد اینکه آیا رضایی سیاست امنیتی رسمی ایران را بیان میکند، موضع رهبر را منتقل میکند یا از موضع شخصی خود صحبت میکند، مطرح کرده است.
روز جمعه، پزشکیان اظهار داشت که ترجیح داده میشود جنگ پایان یابد در حالی که ایران قدرت و عزت خود را حفظ میکند، در حالی که قالیباف هشدار داد که اگر مردم از گرسنگی رنج میبرند، قدرت نظامی به تنهایی برای بقای کشور کافی نخواهد بود.
اختلاف نظر بر سر اقتدار
محافظهکاران تندرو از موضع رضایی تمجید کردند و روزنامه همشهری اظهارات او را جایگزینی برای آنچه «سخنان ضعف و تسلیم» برخی از مقامات نامید، توصیف کرد.
این روزنامه استدلال کرد که رویکرد او محدود به مقابله با فشارهای اقتصادی یا تلاش برای دور زدن تحریمها نیست، بلکه هدف آن پرهزینه کردن تحریم اعمال شده بر ایران برای کشورهای اعمال کننده یا حامی آن است و این را بازتابی از نظامی شدن دکترین اقتصادی ایران دانست.
در مقابل، اصلاحطلبان میزان اختیار دبیر شورای عالی امنیت ملی برای اعلام چنین سیاستهایی بدون مصوبه رسمی شورا را زیر سوال بردند.
آنها اظهار داشتند که نقش دبیر، مدیریت امور شورا و ابلاغ تصمیمات آن است، نه تصمیمگیری یکجانبه، و خاطرنشان کردند که رئیس جمهور پزشکیان رئیس شورای عالی امنیت ملی است.
محمود صادقی، نماینده سابق اصلاحطلب، از طریق پلتفرم X مستقیماً به رضایی پیام داد و اظهار داشت که موضع او دبیر شورای عالی امنیت ملی است، نه رئیس آن.
مسئله هستهای در مرکز توجه قرار میگیرد
این اختلاف پس از آن تشدید شد که رضایی فراتر از رویارویی اقتصادی، به زیر سوال بردن ادامه موضع ایران در برابر دستیابی به سلاحهای هستهای پرداخت.
رضایی در مصاحبهای که از تلویزیون دولتی پخش شد، گفت که حملات ایالات متحده، از نظر او، ثابت کرد که عضویت در پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) و همکاری با بازرسان بینالمللی، محافظت در برابر حملات نظامی را فراهم نمیکند.
او این سوال را مطرح کرد که چرا ایران نباید در مواجهه با تجاوز ایالات متحده، به دنبال سلاحهای هستهای باشد و افزود که یک بمب هستهای ممکن است ارزانتر و مؤثرتر از داشتن صدها جت جنگنده F-35 و صرف مبالغ هنگفت برای سایر قابلیتهای نظامی باشد.
اگرچه رضایی اعلام نکرد که ایران از قبل تصمیم به توسعه سلاح هستهای گرفته است، اما اظهارات او باعث شد تندروها خواستار تجدیدنظر در دکترین هستهای ایران و خروج از NPT شوند.
تشدید تنش، شانس دستیابی به راهحل را کاهش میدهد
در مقابل، عبدالله رمضانزاده، سخنگوی محمد خاتمی، رئیسجمهور اصلاحطلب سابق، بر تفکیک قوا بین رئیس مجلس، دبیر آن، اعضای آن و نمایندگان رهبر در مجلس تأکید کرد. او اظهار داشت که نقش دبیر محدود به آمادهسازی جلسات و ابلاغ تصمیمات تحت نظارت رئیس مجلس است.
محافظهکاران این تفسیر را رد میکنند و استدلال میکنند که رضایی علاوه بر نقش دبیری، به عنوان نماینده رهبر در مجلس نیز فعالیت میکند. به گفته هوادارانش، این امر به اظهارات او وزن سیاسی میدهد که از یک دبیر معمولی فراتر میرود.
این جنجال در زمانی رخ میدهد که ایران با فشارهای اقتصادی و نظامی فزایندهای روبرو است، در حالی که رویارویی با ایالات متحده همچنان حل نشده است.
بنابراین، اختلافات پیرامون اظهارات رضایی دیگر صرفاً تاکتیکی نیست؛ آنها به بحث گستردهتری در مورد اینکه چه کسی مجاز به تعیین محدودیتهای واکنش ایران و میزان آمادگی تهران برای مقابله با واشنگتن – از نظر اقتصادی، نظامی و حتی هستهای – است، تبدیل شدهاند.