منطقه شاهد موجی از فعالیتهای دیپلماتیک پیرامون ایران است، به طوری که پاکستان، عمان و احتمالاً قطر، به دنبال تبدیل تفاهم نوظهور در مورد تنگه هرمز به دروازهای برای از سرگیری مذاکرات بین تهران و واشنگتن هستند.
در تهران، این اقدامات، اختلاف آشکاری را در مورد گام بعدی آشکار کرده است. در حالی که جناح عملگرا معتقد است که سفرهای منطقهای میتواند راه را برای بازگشت به تفاهمنامه اسلامآباد و از سرگیری مذاکرات با واشنگتن هموار کند، تندروها آنها را تلاشی از سوی آمریکا برای فرار از فشار اعمال شده توسط ایران در مورد تنگه هرمز میدانند.
فردا نیوز، خبرگزاری نزدیک به محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، اظهار داشت که سفرهای بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، و سپهبد عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان، هدف مشترکی برای یافتن راهحل سیاسی برای این بنبست دارند.
با این حال، این وبسایت تأکید کرد که دستیابی به توافق با عمان به طور خودکار به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست و اظهار داشت که تهران معتقد است هرگونه توافق فنی با مسقط به معنای بازگشت به وضعیت قبل از جنگ در تنگه نیست و این امر همچنان منوط به انجام تعهدات ایالات متحده تحت تفاهمنامه اسلامآباد است.
تلاش عمان و پاکستان
روزنامه دنیای اقتصاد، به نوبه خود، این توافق موقت را به عنوان زمینهساز بالقوهای برای احیای تفاهمنامه اسلامآباد، کاهش تنشها در اطراف تنگه هرمز و در نهایت از سرگیری مذاکرات بین ایران و ایالات متحده دانست.
در مقابل، روزنامه تندرو کیهان این اقدامات را مرحله جدیدی از فریبکاری کاخ سفید توصیف کرد و استدلال کرد که واشنگتن برای حل بحران انرژی و بنبست مربوط به تنگه هرمز باید ایران را به میز مذاکره بازگرداند.
کیهان، منیر را مهرهای آمریکایی توصیف کرد که برای کمک به واشنگتن جهت خروج از آنچه که آن را باتلاق جنگ مینامید، مورد استفاده قرار میگیرد و تفاهمنامه اسلامآباد را از درجه اعتبار ساقط اعلام کرد.
این تفاسیر متفاوت در پی موجی از دیپلماسی منطقهای بسیار شدید صورت میگیرد. البوسعیدی روز سهشنبه، یک روز پس از سفر منیر، از تهران بازدید کرد، در حالی که طبق گزارش رسانههای ایرانی، انتظار میرود نخستوزیر قطر روز پنجشنبه وارد پایتخت ایران شود.
فشار دیپلماتیک
به دنبال سفر البوسعیدی، تهران و مسقط اعلام کردند که روی یک چارچوب موقت که شامل یک کریدور دریایی موقت از طریق تنگه هرمز و یک پروژه مشترک مینروبی است، کار خواهند کرد. مذاکرات فنی در مورد ایجاد یک کریدور دائمی و سازوکاری برای مدیریت تنگه هرمز در آینده در حال انجام است و هر دو طرف بر اهمیت مشورتهایی که شامل سایر کشورهای خلیج فارس نیز میشود، تأکید دارند.
البوسعیدی پس از ترک تهران، چارچوب پیشنهادی برای تنگه هرمز را با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست وزیر و وزیر امور خارجه قطر، مورد بحث قرار داد.
قطر که نقش میانجیگری بین تهران و واشنگتن را نیز ایفا میکند، روز سهشنبه بار دیگر بر حمایت مداوم خود از تلاشها برای حل بحران تأکید کرد.
جلال ساداتیان، دیپلمات سابق ایرانی، به وبسایت فرارو گفت که فعالیت مجدد عمان باید با توجه به نقش شناخته شده مسقط در میانجیگری درک شود. وی افزود که به نظر میرسد منیر همچنین حامل پیامی از واشنگتن با هدف کاهش تنشها و گشودن کانالی برای گفتگو است.
جعفر قنادباشی، تحلیلگر امور بینالملل، پا را فراتر گذاشت و در روزنامه آرمان ملی نوشت که دیدارهای پاکستان و عمان نشانه بسیار روشنی از دیدگاه ایالات متحده در مورد وضعیت فعلی و نیاز آن به مذاکره در این مرحله است.
هیچ عجلهای برای مذاکره وجود ندارد
در مقابل، مقامات ایرانی تصریح کردند که پیشرفت در مذاکرات با عمان به این معنی نیست که تهران آماده بازگشایی تنگه هرمز است.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، روز سهشنبه گفت که کشورش هنوز خود را در وضعیت جنگی میداند و توافق با عمان به معنای بازگشایی فوری تنگه هرمز نیست.
وی افزود که بازگشایی تنگه هرمز منوط به پایان جنگ در همه جبههها، لغو تحریمهای اعمال شده علیه ایران و حل و فصل اوضاع یمن است.
غریبآبادی همچنین اظهارات آمریکا در مورد پاکسازی مینها از تنگه را زیر سوال برد و پرسید که اگر مینها قبلاً پاکسازی شدهاند، چرا تردد کشتیها از سر گرفته نشده است. او هشدار داد که کشتیهای مینروب آمریکایی که وارد منطقه میشوند، هدف قرار خواهند گرفت.
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران ایران، روز چهارشنبه گفت که مذاکرات با عمان در طول ماه گذشته نتایج قابل قبولی برای هر دو طرف در مورد آبهای سرزمینی هر کشور و درآمدهای مرتبط با تنگه داشته است.
با این حال، او واشنگتن را به مانعتراشی در رسیدن به توافق نهایی متهم کرد و تکرار کرد که بازگشایی تنگه هرمز منوط به بازگشت آمریکا به تفاهمنامه اسلامآباد است.
محبی گفت تنگه هرمز تحت هیچ شرایطی بازگشایی نخواهد شد مگر اینکه ایالات متحده شرایط ایران را بپذیرد.
در واشنگتن، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، روز چهارشنبه گفت که عجلهای برای از سرگیری مذاکرات با ایران ندارد و هیچ جدول زمانی برای پایان دادن به جنگ ندارد و اظهار داشت که جنگ اقتصادی و حملات نظامی علیه ایران در حال دستیابی به نتایج مؤثر است.
این سیگنالهای متناقض، میانجیهای منطقهای را با یک معضل دیپلماتیک پیچیده در مورد توالی مراحل مواجه میکند: آیا توافق در مورد تنگه هرمز میتواند فضای کافی برای از سرگیری مسیر دیپلماتیک را فراهم کند، قبل از اینکه تهران یا واشنگتن به این نتیجه برسند که صبر کردن منافع آنها را بهتر تأمین میکند؟