ایالات متحده تلاش میکند رهبری ایران را تقریباً پنج ماه پس از شروع جنگ، در حالت سردرگمی و تفرقه به تصویر بکشد، در حالی که تهران اصرار دارد که نهادهای سیاسی و نظامی آن، به ویژه در مورد کنترل تنگه هرمز، موضع واحدی را حفظ کنند.
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، اظهار داشت که مقامات ایرانی «نمیدانند چه کسی کشور را اداره میکند»، و استدلال کرد که ترور علی خامنهای، رهبر سابق ایران، و چندین مقام ارشد دیگر، خلاء رهبری ایجاد کرده است. با این حال، او همچنین اظهار داشت که واشنگتن نمیداند چه کسی در واقع در داخل ایران تصمیم میگیرد.
در پاسخ، مقامات ایرانی این روایت را رد کردند و تأکید کردند که تصمیم استراتژیک آنها همچنان یکپارچه است: حفظ سطحی از کنترل بر ترافیک دریایی در تنگه هرمز، علیرغم تشدید رویارویی نظامی با ایالات متحده.
اختلاف روایت واشنگتن و تهران
تنگه هرمز در هفتههای اخیر شاهد مجموعهای از حملات بوده است که تانکرها و کشتیهای باری را هدف قرار داده است، پس از آنکه تهران از عبور کشتیها از مسیر جنوبی در نزدیکی عمان خودداری کرد و بر استفاده از مسیر شمالی از طریق آبهای سرزمینی خود اصرار ورزید.
کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه ایران، اظهار داشت که ایران در جریان مذاکرات عمان، مسیر کشتیرانی سومی را پیشنهاد داد که به همه طرفها اجازه میداد به تعهدات خود عمل کنند. با این حال، این ابتکار عمل نتوانست بحران را حل کند.
در حال حاضر، چشمانداز امنیتی و نظامی ایران توسط چندین فرمانده ارشد سپاه پاسداران، به ویژه فرمانده کل احمد وحیدی، رئیس ستاد مشترک علی عبداللهی و فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران علی عظمایی، رهبری میشود. این فرماندهان بارها تعهد خود را به ادامه رویارویی و تثبیت دستاوردهای نظامی در تنگه هرمز تأیید کردهاند.
محمدباقر ذوالفقاری، دبیر شورای عالی امنیت ملی، سیاستهای نهادهای مختلف را هماهنگ میکند و تأکید دارد که هرگونه مذاکره با ایالات متحده باید از موضع قدرت انجام شود، ضمن اینکه قابلیتهای نظامی ایران در تنگه هرمز حفظ شود و به حمایت از متحدان منطقهای در چارچوب امنیت ملی ادامه دهد.
در مقابل، مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، همچنان از راهحلهای دیپلماتیک حمایت میکند. با این حال، نفوذ او در مقایسه با نهادهای نظامی و امنیتی، علیرغم ریاست رسمیاش بر شورای عالی امنیت ملی، همچنان محدود است.
پزشکیان در یک جلسه تلویزیونی بر وحدت نهادهای دولتی تأکید کرد و هرگونه شکاف بین دولت و رهبران نظامی را رد کرد و اظهار داشت که صحبت از اختلاف داخلی در خدمت روایت اسرائیل است.
نقض مفاد تفاهمنامه
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، بر مسیر دیپلماتیک تمرکز دارد و واشنگتن را به نقض مفاد تفاهمنامه امضا شده بین دو کشور، به ویژه موارد مربوط به تنگه هرمز، لبنان و معافیتهای صادرات نفت، متهم میکند.
محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس، با تکیه بر پیشینه نظامی و سیاسی خود، رهبری تیم مذاکرهکننده با ایالات متحده را بر عهده دارد، اما با انتقاد مداوم جناح تندرو که از دادن هرگونه امتیازی به واشنگتن خودداری میکند، روبرو است.
همچنین بخوانید: تکذیب امارات درباره تغییر اقامت ایرانیان و رد لغو ویزا
این جناح توسط “جبهه پایداری” به رهبری سعید جلیلی رهبری میشود که هرگونه توافق با ایالات متحده را رد میکند و خواستار ادامه تشدید تنش و حفظ کنترل ایران بر تنگه هرمز است.
طبق قانون اساسی ایران، رهبر معظم انقلاب از اختیارات گستردهای برخوردار است. پس از ترور علی خامنهای، رهبری به پسرش، مجتبی خامنهای، رسید که از حمایت نهادهای نظامی و امنیتی برخوردار است اما نفوذی که پدرش زمانی داشت را ندارد.
علیرغم موافقت با یادداشت تفاهم با ایالات متحده، مجتبی خامنهای تصریح کرد که نظر متفاوتی نسبت به آن دارد و تأکید کرد که مسئولیت اجرای این توافق بر عهده دولت و شورای عالی امنیت ملی است، در عین حال بر ادامه پیگیری انتقام ترور پدرش تأکید کرد.