تهدید دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، مبنی بر هدف قرار دادن تأسیسات هستهای ایران در کوه تبر، که در فارسی به کوه کلنگ گز لا معروف است، بحث در محافل محافظهکار ایران را در مورد خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) و دستیابی به سلاحهای هستهای دوباره شعلهور کرده است.
این درخواستها پس از آن تشدید شد که ترامپ روز سهشنبه هشدار داد که اگر تهران تلاش کند فعالیتهای هستهای خود را در آنجا از سر بگیرد، ایالات متحده این تأسیسات زیرزمینی مستحکم را هدف قرار خواهد داد.
حامیان این رویکرد استدلال میکنند که جنگهای اخیر نشان دادهاند که قابلیتهای نظامی متعارف دیگر برای بازدارندگی کافی نیستند و داشتن سلاحهای هستهای به یک ضرورت امنیتی تبدیل شده است. در حالی که برخی آشکارا از توسعه بمب هستهای حمایت میکنند، برخی دیگر در پاسخ به افزایش تهدیدات ایالات متحده، حداقل خواستار خروج از NPT هستند.
سلاح هستهای در ایران
این مواضع یادآور اظهارات فریدون عباسی، رئیس سابق سازمان انرژی اتمی ایران و از تندروهایی است که در جریان حملات هوایی اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۱۵ کشته شد.
در ژانویه ۲۰۱۵، عباسی اظهار داشت که «خطرات نداشتن بمب هستهای بیشتر از هزینه ساخت آن شده است» و استدلال کرد که ایران سالها پیش از آستانه علمی و فناوری لازم برای تولید سلاح هستهای عبور کرده است و مانع باقی مانده دیگر فنی نیست، بلکه یک «تصمیم استراتژیک» است.
وی افزود که بازدارندگی موشکی یا اتکا به متحدان منطقهای با توجه به آنچه او تهدیدات وجودی از سوی اسرائیل و متحدانش توصیف کرد، دیگر کافی نیست و بازدارندگی هستهای به موثرترین گزینه تبدیل شده است.
کمپینی علیه مقامات طرفدار مذاکره
شبکههای اجتماعی شاهد کمپینی از سوی فعالان وابسته به جناح تندرو بودند که خواستار تسریع تولید سلاحهای هستهای و حمله به مقاماتی بودند که آنها را «مشتاق به مذاکرات» توصیف میکردند، از جمله مسعود پزشکیان، رئیس جمهور، محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، به دلیل قرار ندادن خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) در دستور کار دولت.
این انتقادات پس از آن مطرح شد که اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، تأیید کرد که تهران به این پیمان متعهد است. مفسران استدلال کردند که ادامه عضویت مانع از هدف قرار دادن تأسیسات هستهای ایران توسط ایالات متحده و اسرائیل نشده است و خواستار خروج و دستیابی به سلاحهای هستهای به عنوان «تنها تضمین بازدارندگی» شدند.
برخی دیگر استدلال کردند که پاسخ به تهدیدات هستهای نباید هدف قرار دادن زیرساختهای منطقهای باشد، بلکه باید خروج از پیمان و انجام آزمایش هستهای باشد. برخی حتی هشدار دادند که اگر کشورهایی مانند عربستان سعودی یا ترکیه در آینده به سلاحهای هستهای دست یابند، ایران بدون سلاح هستهای خواهد ماند.
این جنجال به رسانههای محافظهکار نیز سرایت کرده است. در ۲۸ ژوئن، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مقالهای با عنوان «هیچ گزینهای جز ساخت بمب اتمی وجود ندارد» منتشر کرد و در آن استدلال کرد که بازدارندگی هستهای برای ایجاد محیطی امن که امکان حل سایر اختلافات را از طریق مذاکره فراهم میکند، ضروری است.
این خبرگزاری بعداً توضیح داد که این مقاله در بخش نظرات تعاملی آن منتشر شده و منعکس کننده موضع رسمی سردبیری آن نیست.
در حالی که سایر روزنامههای محافظهکار، مانند کیهان، و نمایندگان مجلس از درخواست صریح برای دستیابی به سلاحهای هستهای اجتناب کردهاند، بحثها در مورد «بازتعریف بازدارندگی»، «بازنگری تعهدات هستهای» و «اصلاح دکترین دفاعی» را تشدید کردهاند.
درخواستهای فزاینده برای خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای
تهدید اخیر ترامپ برای هدف قرار دادن تأسیسات کوه تبر، درخواستهای برخی از چهرههای محافظهکار برای خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای را دوباره زنده کرده است.
قربانعلی صلواتیان، فرمانده سابق سپاه پاسداران، از مقامات ایرانی خواست تا رسماً به سازمانهای بینالمللی اطلاع دهند که در صورت حمله ایالات متحده به این تأسیسات، تهران از این پیمان خارج خواهد شد و تأکید کرد که این تصمیم باید در صورت وقوع چنین حملهای «بدون تأخیر» اجرا شود.
فتوای هستهای به صحنه بازمیگردد
بحث پیرامون فتوای صادر شده توسط علی خامنهای، رهبر فقید ایران، مبنی بر ممنوعیت تولید، نگهداری و استفاده از سلاحهای هستهای، دوباره داغ شده است.
پس از مرگ خامنهای، برخی از فعالان از مجتبی خامنهای، رهبر جدید، خواستند که این فتوا را لغو یا اصلاح کند تا با واقعیتهای امنیتی در حال تحول همسو شود، با این استدلال که حکم قبلی دیگر الزامآور نیست و داشتن بازدارندگی هستهای به یک «حق ملی» تبدیل شده است.
در سپتامبر ۲۰۲۵، تقریباً ۷۰ نماینده مجلس ایران خواستار تفسیر مجدد این فتوا شدند تا تولید و نگهداری بمب هستهای برای اهداف بازدارنده مجاز باشد، در حالی که ممنوعیت استفاده از آن حفظ شود.
موضع رسمی بدون تغییر باقی مانده است
با وجود تشدید جنجالها، دولت ایران همچنان تأکید دارد که موضع رسمیاش بدون تغییر باقی مانده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، گفت که ایران همچنان عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای است و به تعهدات خود پایبند است، در حالی که همچنان به بررسی گزینههای سیاست خارجی و امنیت ملی خود ادامه میدهد.
بقایی همچنین روز چهارشنبه وجود هرگونه فعالیت هستهای در تأسیسات جبل الفاس را تکذیب کرد و واشنگتن را به استفاده از این مکان به عنوان «بهانهای ساختگی» برای توجیه حملات جدید یا اقدامات خرابکارانه علیه ایران متهم کرد.