پس از بیش از ۲۳ هفته جنگ با ایران، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، به جای بازگشت به تشدید تنش نظامی، به سمت تشدید فشار اقتصادی بر تهران تغییر موضع داده است، که نشان دهندهی فاصله گرفتن آشکار از تهدیدهای اخیر او مبنی بر حملات گسترده در صورت عدم توافق ایران است.
این تغییر در حالی رخ میدهد که تنگه هرمز همچنان محور مذاکرات با هدف پایان دادن به جنگ است، در حالی که ترافیک دریایی همچنان با تشدید محاصره دریایی بنادر ایران توسط ایالات متحده مختل میشود.
در حالی که ایران و عمان میگویند به دستیابی به توافقی برای تنظیم کشتیرانی در تنگه نزدیک شدهاند، ترامپ مدعی است که واشنگتن در حال مذاکره محدود با تهران است، در حالی که ایران هرگونه مذاکره مستقیم با ایالات متحده را انکار میکند.
فشار اقتصادی علیه ایران
ترامپ گفت که واشنگتن با آرامش به مسئله ایران رسیدگی میکند و خاطرنشان کرد که ایران به دلیل تورم بالا و کاهش تواناییاش در پرداخت حقوق پرسنل نظامی خود با شرایط مالی دشواری روبرو است.
رئیس جمهور آمریکا معتقد است که محاصره دریایی اعمال شده بر ایران از ماه آوریل به افزایش فشار اقتصادی بر آن، به ویژه با کاهش صادرات نفت آن، کمک کرده است.
این اتفاق پس از آن رخ میدهد که قیمت نفت در طول جنگ به دلیل اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت و سپس به حدود ۷۸ دلار کاهش یافت.
جی. دی. ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا، به نوبه خود گفت که واشنگتن از ترکیبی از ابزارهای دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی برای دستیابی به بهترین نتیجه ممکن برای ایالات متحده استفاده میکند.
محاصره دریایی، صادرات نفت ایران را خفه میکند
از اواسط آوریل، ایالات متحده محاصره دریایی بنادر ایران را برای محدود کردن صادرات نفت، که حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز تخمین زده میشود، اعمال کرده است.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده از توقیف و تغییر مسیر دهها کشتی تجاری خبر داد، در حالی که تهران گزارش داد که صادرات نفت آن نزدیک به صفر است.
این فشار به بحرانهای اقتصادی انباشته شدهای که ایران را در نتیجه تحریمهای طولانی مدت ایالات متحده، مشکلات ساختاری، سوء مدیریت داخلی و خسارات وارده به زیرساختهای ایران در طول جنگ گرفتار کرده است، میافزاید.
تهران از ایالات متحده برای این خسارات غرامت میخواهد و این را شرط بازگشایی تنگه هرمز قرار داده است.
آیا ایالات متحده از کمبود مهمات رنج میبرد؟
گزارشهای رسانههای آمریکایی نشان میدهد که جنگهای خاورمیانه و اوکراین بخشی از ذخایر سلاحهای ایالات متحده، به ویژه موشکهای رهگیر و سیستمهای دفاع هوایی را به اتمام رسانده است.
گزارشها هشدار میدهند که کمبود برخی مهمات میتواند بر توانایی واشنگتن در محافظت از نیروها و متحدانش در منطقه تأثیر بگذارد.
وزارت دفاع ایالات متحده از صنایع دفاعی خواسته است تا تولید و تحویل سلاح را تسریع کنند، اما یک مقام پنتاگون تأیید کرد که ایالات متحده در حال حاضر مهمات کافی برای ادامه عملیات نظامی خود دارد.
ترامپ با فشار داخلی روبرو است
این تغییر در سیاست ایالات متحده در بحبوحه کاهش محبوبیت جنگ در ایالات متحده رخ میدهد، زیرا ترامپ و حزب جمهوریخواه برای انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر آماده میشوند.
یک نظرسنجی اخیر رویترز/ایپسوس نشان داد که تنها حدود ۳۵ درصد از آمریکاییها از جنگ حمایت میکنند، در حالی که دموکراتها در مقایسه با جمهوریخواهان، در پاسخ به این سوال که کدام حزب برای رسیدگی به مسائل جنگ و تروریسم مجهزتر است، با اختلاف کمی از آنها پیشی میگیرند.
این نشان دهنده یک تغییر قابل توجه در مقایسه با نظرسنجیهای قبلی است که در آنها جمهوریخواهان پیشتاز بودند.
آیا فشار اقتصادی در مطیع کردن ایران موفق خواهد شد؟ مهران کامرو، استاد علوم سیاسی دانشگاه جورج تاون در قطر، معتقد است که شانس موفقیت استراتژی فشار اقتصادی ایالات متحده هنوز مشخص نیست.
او خاطرنشان میکند که ایران، به نوبه خود، در تلاش است تا با هدف قرار دادن کشورهای خلیج فارس که میزبان پایگاهها و تأسیسات نظامی ایالات متحده هستند، با موشک و پهپاد، فشار اقتصادی و سیاسی بر آنها اعمال کند، با هدف اینکه آنها را وادار به فشار بر واشنگتن برای مذاکره با تهران کند.
بنابراین، دو طرف درگیر جنگ فشار متقابل هستند: واشنگتن در حال اعمال فشار اقتصادی بر ایران است، در حالی که تهران تلاش میکند کشورهای منطقه را مجبور به تحمل هزینه رویارویی کند و آنها را وادار به فشار بر ایالات متحده کند.
کامرو در مورد توانایی تحریمها و فشار اقتصادی به تنهایی برای تغییر محاسبات رهبری ایران تردید دارد و استدلال میکند که تصمیمگیرندگان در تهران با همان فشارهای سیاسی داخلی که ترامپ در ایالات متحده با آن مواجه است، مواجه نیستند.
واشنگتن به تمام اهداف جنگی خود دست نیافته است.
ایالات متحده و اسرائیل هنوز به تمام اهداف اعلام شده در آغاز جنگ دست نیافتهاند و اهداف جنگ از زمان آغاز آن در ۲۸ فوریه به تدریج تغییر کرده است.
هدف اولیه اعلام شده ایالات متحده، جلوگیری از توسعه سلاح هستهای توسط ایران، همراه با تلاش برای تغییر رژیم در ایران بود – هدفی که ترامپ بعداً به وضوح از آن فاصله گرفت.
واشنگتن همچنین خواستههای دیگری از جمله محدود کردن برنامه موشکهای بالستیک ایران و پایان دادن به حمایت تهران از گروههای مسلح متحد در منطقه، از جمله حزبالله، حوثیها و شبهنظامیان در عراق و سوریه را مطرح کرد.
با این حال، ادامه جنگ، هزینههای فزاینده آن برای کشورهای خلیج فارس و تأثیر بسته شدن تنگه هرمز بر بازارهای جهانی انرژی، واشنگتن را بر آن داشت تا به دنبال توافق با تهران باشد.
شرایط ایران مانع از دستیابی به توافق میشود
ایران خواستار پایان تحریمهای ایالات متحده و محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای مسدود شده خود و جبران خسارات وارده در طول جنگ است.
در ۱۷ ژوئن، تهران و واشنگتن یادداشت تفاهمی را امضا کردند که شامل تمهیداتی برای بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات ۶۰ روزه بود، اما چند روز بعد به دلیل اختلاف نظر بر سر مدیریت تنگه، این یادداشت به هم خورد.
این یادداشت شامل اشاراتی به لغو تحریمهای آمریکا در آینده و ایجاد صندوقی برای بازسازی ایران بود، اما به صراحت به خواستههای آمریکا در مورد برنامه موشکی ایران یا گروههای مسلح متحد با تهران نپرداخته بود.
طبق این گزارش، این یادداشت همچنین نشاندهنده عقبنشینی واشنگتن در تلاشهایش برای تغییر رژیم در ایران بود.