مصاحبههای انجام شده توسط آسوشیتدپرس با مقامات و دیپلماتها، جزئیات تلاشهای فشرده دیپلماتیک به رهبری پاکستان و قطر برای پایان دادن به جنگ بین ایالات متحده و ایران را آشکار کرد، جنگی که چندین بار به دلیل تشدید نظامی و تهدیدهای متقابل تقریباً شعلهور شد.
یک هواپیما در تهران در بحبوحه تشدید تنشها سرگردان ماند
به گفته یک دیپلمات آشنا با مذاکرات، در 11 ژوئن، همزمان با تبادل حملات نظامی ایالات متحده و ایران، هواپیمای حامل میانجیگران قطری پس از یک شب کامل مذاکرات فشرده برای جلوگیری از ورود دو طرف به جنگ تمام عیار، در باند فرودگاه تهران سرگردان ماند.
این صحنه نمادی از ماهیت متزلزل مذاکرات به رهبری پاکستان و قطر بود که بارها به دلیل تشدید تنشها در میدان یا لفاظیهای تند در رسانههای اجتماعی در آستانه فروپاشی قرار گرفت.
پشتپرده میانجیگری پاکستان و قطر
در همان روز، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، تهدید کرد که حملات “بسیار قدرتمندی” علیه ایران انجام خواهد داد و کنترل بخش نفت و گاز آن را به دست خواهد گرفت.
این اظهارات باعث اقدام سریع رهبران منطقهای شد. شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، مستقیماً با ترامپ تماس گرفت و از او خواست که هرگونه حمله را به تعویق بیندازد زیرا توافق قریبالوقوع بود. پس از این ارتباطات، ترامپ لغو حملات برنامهریزی شده را اعلام کرد و راه را برای مذاکرات مجدد هموار کرد.
چند روز بعد، واشنگتن و تهران یک توافق موقت امضا کردند که به جنگی که پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه آغاز شده بود، پایان داد.
همچنین بخوانید: تهدید ترامپ به ایران و بسیج ۱۴ میلیون داوطلب برای دفاع
مفاد کلیدی توافق
این توافق شامل موارد زیر بود:
- بازگشایی تنگه هرمز به روی ترافیک نفت و گاز.
- لغو تحریمهای ایالات متحده، که به ایران اجازه میدهد صادرات نفت خود را از سر بگیرد.
- تعیین مهلت ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق جامع در مورد برنامه هستهای ایران.
- ارائه مشوقهای اقتصادی و کاهش تدریجی تحریمها در ازای تعهدات هستهای ایران.
پاکستان نقش میانجی را بر عهده میگیرد
در حالی که عمان و قطر در دورهای قبلی نقش میانجی را ایفا کرده بودند، پاکستان این بار به عنوان یک میانجی کلیدی ظاهر شد و از روابط نزدیک خود با واشنگتن و تهران بهره برد.
تیم میانجیگری از یک سیستم امن برای انتقال پیام بین دو طرف استفاده کرد و اعضای آن هشدارهای اکیدی در مورد افشای هرگونه اطلاعات، از جمله تهدید به مجازاتهایی که میتوانست به حبس ابد منجر شود، دریافت کردند.
موضوعات مهم: سپاه پاسداران ایران.. قدرت پایدار و مقاومت در برابر تهاجم آمریکا
به گفته مقامات، فیلد مارشال عاصم منیر، رئیس ارتش پاکستان، به لطف کانالهای مستقیم خود با رئیس جمهور ترامپ و رهبری ایران، نقش محوری ایفا کرد.
قطر به خط مقدم بازمیگردد
پس از آنکه توافق اولیه آتشبس متزلزل شد، قطر تلاشهای میانجیگری خود را در اواسط ماه مه به درخواست هر دو طرف، پس از توقف حملات ایران به خاک خود، از سر گرفت.
مقامات قطری با همکاری پاکستان، سفرهای مخفیانه خود به تهران را تشدید کردند، در حالی که مصر یک کانال ارتباطی بین حسن رشاد، رئیس اطلاعات خود، و ژنرال احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران ایران، که با مجتبی خامنهای، پسر رهبر معظم انقلاب، در ارتباط است، باز کرد.
امتیازات متقابل
میانجیگری، ایران را متقاعد کرد که در ازای تعهدات ایالات متحده برای کاهش تحریمها و آزادسازی تدریجی داراییهای مالی مسدود شده ایران، تعهدی برای کاهش سطح غنیسازی ذخایر اورانیوم با غنای بالا خود لحاظ کند.
همچنین پس از آنکه ایران درخواستهای خود را از ۵۰۰ میلیارد دلار به یک طرح سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری مرتبط با توافق نهایی کاهش داد، در مورد غرامت اقتصادی نیز به توافق رسید.
لبنان در میز مذاکره حضور دارد
تهران اصرار داشت که هرگونه توافقی شامل آتشبس در لبنان، پس از درگیریهای بین اسرائیل و حزبالله، باشد.
در طول مذاکرات، حملات هوایی مجدد اسرائیل به بیروت در چندین مورد این توافق را تهدید کرد. با این حال، میانجیهای قطری موفق شدند ایران را متقاعد کنند که به صورت نظامی واکنش نشان ندهد، با این استدلال که تشدید تنش فقط به نفع مخالفان توافق خواهد بود.
به درخواست ایران، بندی اضافه شد که احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان را تصریح میکرد. تهران همچنان خواستار خروج اسرائیل از خاک لبنان است.
امضای توافق و از سرگیری مذاکرات
در ۱۷ ژوئن، دو طرف پیش از آنکه مذاکرات به سوئیس منتقل شود و هدف آن دستیابی به توافق نهایی هستهای تا ماه اوت باشد، یک یادداشت تفاهم امضا کردند.
دور نهایی به دلیل تنشهای جاری در لبنان، دو روز به تعویق افتاد، زیرا ایران برقراری آتشبس در آنجا را اولویتی قبل از بحث در مورد سایر مسائل میدانست.
با وجود تبادل مداوم بیانیههای تند بین واشنگتن و تهران، این دیپلمات فضای مذاکرات در سوئیس را «بسیار مثبت» توصیف کرد و خاطرنشان کرد که مقامات آمریکایی و ایرانی در زمانهای استراحت با هم گفتگوهای دوستانهای داشتند و قهوه مینوشیدند، که نشان میدهد شانس دستیابی به توافق نهایی همچنان وجود دارد.