ایران در پی حملات آمریکا به نفتکشهای ایرانی، با گسترش واکنش نظامی خود به فراتر از تنگه هرمز و تهدید کشتیرانی در مناطق وسیعتر، به دنبال تبدیل محاصره دریایی آمریکا به باری برای واشنگتن است.
خبرگزاری نور، وابسته به شورای عالی امنیت ملی ایران، اعلام کرد که تحولات اخیر نشان دهنده تغییر در منطق رویارویی دریایی است، پس از آنکه محاصره آمریکا با محدود کردن مسیرهای صادراتی ایران، قابلیتهای اقتصادی این کشور را هدف قرار داده بود.
محاصره دریایی آمریکا
این خبرگزاری افزود که با توجه به رویارویی مستقیم دو طرف، که شامل هدف قرار دادن نفتکشها و کشتیهای جنگی است و همزمان با کاهش شدید ترافیک کشتیرانی از طریق تنگه هرمز، «هزینه محاصره دیگر تنها بر دوش طرف ایرانی نیست».
روز چهارشنبه، سپاه پاسداران ایران اعلام کرد که نیروهایش با هدف قرار دادن دو کشتی جنگی و هشت نفتکش آمریکایی، علاوه بر ده کشتی که آنها را «متجاوز» توصیف کرد و سعی در عبور از منطقه محدود تنگه هرمز داشتند، در پاسخ به حملات آمریکا به پنج نفتکش ایرانی، آنها را هدف قرار داده است.
با این حال، ایالات متحده هدف قرار گرفتن هیچ یک از کشتیهای جنگی خود را تکذیب کرد.
«چشم در برابر چشم»: تهران دامنه رویارویی را گسترش میدهد
ایران اکنون تهدید به گسترش جغرافیایی رویارویی میکند. حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، از یک منطقه دریایی محدود جدید خبر داد که از چابهار، از طریق بخشهایی از خلیج عمان و دریای عرب و در امتداد خطوط کشتیرانی منتهی به تنگه هرمز امتداد دارد.
تهران هنوز مختصات دقیق منطقه جدید را اعلام نکرده است.
سپاه پاسداران همچنین به تانکرهای نفتی و کشتیهای مستقر در بنادر و لنگرگاههای کویت و بحرین هشدار داد که آنجا را ترک کنند و کشتیهایی را که در آن مناطق باقی میمانند، تهدید کرد.
محبی اظهار داشت که کشتیهایی که بدون اجازه ایران وارد این منطقه شوند، در لیست تحریمها قرار میگیرند و ممکن است از ناوبری، بیمه و سایر خدمات دریایی، از جمله در طول عبور آینده خود از تنگه هرمز، محروم شوند.
امیر چیذری، فعال سیاسی محافظهکار و از نزدیکان محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، خواستار گسترش اقدامات برای جلوگیری از استفاده کشتیها از بنادر کشورهای خلیج فارس که میزبان پایگاههای نظامی ایالات متحده هستند، شد.
او در پلتفرم X نوشت: «چشم در برابر چشم، و این به این معنی است که همه این بنادر تحت محاصره ایران قرار خواهند گرفت.»
نور نیوز معتقد است که اهمیت این اقدام نه تنها در ایجاد یک منطقه دریایی محدود جدید، بلکه در تغییر «منطق مقابله با محاصره» نیز نهفته است.
این سایت توضیح داد که تهران لزوماً نیازی به توقیف یک کشتی برای تغییر رفتار طرف دیگر ندارد؛ کافی است هزینه برخورد با یک کشتی یا شبکه حمل و نقل را به سطحی افزایش دهد که طرف مقابل را مجبور به عقبنشینی از قبل کند.
کاهش چشماندازهای دیپلماسی
این تشدید تنش از سوی ایران در زمانی رخ میدهد که چشمانداز از سرگیری مسیر دیپلماتیک بین تهران و واشنگتن رو به کاهش است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز سهشنبه گفت که بازگشت ایالات متحده به تعهدات قبلی خود و اجرای توافق اسلامآباد «راه را برای بازگشت به حالت عادی هموار میکند.»
با این حال، میدل ایست آی روز چهارشنبه به نقل از دو منبع نزدیک به دولت ایران گزارش داد که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، به مقامات پاکستانی و قطری اطلاع داده است که واشنگتن به توافق قبلی باز نخواهد گشت.
نبود مسیر دیپلماتیک، خطرات استراتژی ایران را افزایش میدهد، زیرا تهران شرط میبندد که گسترش هزینه تحریمها به گونهای که شامل ایالات متحده، شرکتهای کشتیرانی و کشورهای منطقهای شود، میتواند فشاری ایجاد کند که در نهایت واشنگتن را مجبور به کاهش آنها کند.
یک قمار پرهزینه برای ایران
در داخل کشور، منتقدان هشدار میدهند که این استراتژی میتواند آسیب بزرگی به اقتصاد ایران، به ویژه ناوگان نفتکش آن، وارد کند.
حشمت الله فلاحتپیشه، رئیس محافظهکار سابق کمیته امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران، تندروها را به به خطر انداختن ناوگان نفتکش ایران متهم کرد.
او در پلتفرم X نوشت: «شرکت ملی نفتکش ایران بزرگترین شرکت نفتکش در جهان است» و هشدار داد که مقامات «ثروت بینظیر کشور را میسوزانند» و خواستار پایان دادن به آنچه او «سوزاندن ایران» نامید، شد.
در مقابل، طرفداران تشدید تنش استدلال میکنند که ملاحظات اقتصادی با توجه به باورشان مبنی بر اینکه ایران با تهدیدی وجودی روبرو است، تعیینکننده نیستند.
یکی از کاربران به فلاحتپیشه پاسخ داد و این سوال را مطرح کرد که چه تضمینی وجود دارد که اگر ایران اکنون امتیاز بدهد، صلح پایدار بماند یا اینکه ایالات متحده ظرف چند ماه دیگر دوباره حمله نکند.
نفت از ۱۰۰ دلار فراتر رفت و حمل و نقل کاهش یافت
پیامدهای تشدید تنش در حال حاضر در بازارهای انرژی و حمل و نقل احساس میشود. نفت خام برنت روز چهارشنبه از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت، در حالی که جریان نفت از تنگه هرمز به حدود ۲ میلیون بشکه در روز کاهش یافت، که از ۸ تا ۹ میلیون بشکه در روز قبل از از سرگیری جنگ کمتر است.
در ایران، دلار در بازار ارز از ۲.۳۳ میلیون ریال فراتر رفت و رکورد جدیدی در برابر پول محلی ثبت کرد.
استراتژی ایران بر یک قمار آشکار استوار است: گسترش دامنه جغرافیایی و اقتصادی تحریمها، که حفظ آنها را برای واشنگتن دشوارتر و پرهزینهتر میکند.
اما هرچه رویارویی ایران فراتر از تنگه هرمز گسترش یابد، احتمال اینکه این هزینهها چه از طریق کاهش صادرات نفت، افزایش هزینههای بیمه و حمل و نقل یا فشار بیشتر بر ارز و اقتصاد، به خود ایران بازگردد، بیشتر میشود و استراتژی تهران را به قماری تبدیل میکند که میتواند از ابزاری برای اعمال فشار بر واشنگتن به باری اقتصادی و امنیتی بر خود ایران تبدیل شود.