در تناقضی که یکی از آشکارترین نقصهای کمپین واشنگتن برای منزوی کردن مالی ایران را آشکار میکند، میلیاردها دلار از وجوه ایران همچنان سالانه از طریق حسابهای پایاپای در بانکهای آمریکایی جریان مییابد، علیرغم اینکه تحریمها افراد مشمول قانون ایالات متحده را از شرکت در اکثر فعالیتهای مالی مرتبط با تهران منع میکند.
طبق تحقیقی که توسط وال استریت ژورنال منتشر شده است، ایران برای دسترسی به سیستم مالی ایالات متحده به شبکهای از موسسات خارجی با روابط بانکی کارگزاری با بانکهای آمریکایی، همراه با شرکتها و نهادهای صوری که برای پنهان کردن روابط خود با تهران استفاده میشوند، متکی است.
این مکانیسم، سیستم بانکی ایالات متحده را با یک معضل پیچیده روبرو میکند: واشنگتن، به لطف سیستم دلار، توانایی استثنایی برای نظارت بر نقل و انتقالات مالی بینالمللی و قطع دسترسی طرفهای هدف به ارز ایالات متحده دارد، اما در عین حال، به یک شبکه بانکی جهانی گسترده متکی است که جلوگیری کامل از استفاده ایران از آن دشوار است.
دلار… روزنه ای در دیوار تحریمها
وال استریت ژورنال گزارش میدهد که میلیاردها دلار از وجوه ایران هر ساله از طریق حسابهای پایاپای در بانکهای آمریکایی عبور میکند و تهران از طریق شرکای خارجی که روابط بانکی کارگزاری با بانکهای آمریکایی دارند، به این کانالها دسترسی پیدا میکند.
این سازوکار از سیستم بانکی کارگزاری ناشی میشود، سیستمی که بیش از یک قرن قدمت دارد و یکی از سنگ بناهای سیستم مالی جهانی را تشکیل میدهد. این سیستم به بانکها و مؤسسات مالی در کشورهای مختلف اجازه میدهد تا پرداختهای فرامرزی را بدون انتقال فیزیکی پول نقد تسویه کنند.
با این حال، همین سیستم، مسیری غیرمستقیم به سیستم مالی تحت رهبری ایالات متحده برای ایران فراهم میکند.
این روزنامه توضیح میدهد که هر تراکنش دلاری در هر کجای جهان در نهایت باید از طریق یک مرکز تهاتری ایالات متحده انجام شود و به واشنگتن اهرم قابل توجهی برای نظارت بر جابجاییهای دلار و جلوگیری از دسترسی مؤسسات یا کشورهای هدف به آن میدهد.
۹ میلیارد دلار از طریق بانکهای آمریکایی
وال استریت ژورنال خاطرنشان میکند که وزارت خزانهداری ایالات متحده سال گذشته اعلام کرد که تقریباً ۹ میلیارد دلار از وجوه ایران را که در طول سال ۲۰۲۴ از طریق بانکهای آمریکایی منتقل شده است، ردیابی کرده است.
محققان متخصص در امور ایران معتقدند که اگر بانکهای آمریکایی تلاشهای خود را برای بررسی دقیق روابط بانکی کارگزاری خود و نظارت بر تراکنشهای مربوط به ایران افزایش دهند، حجم این جریانها میتواند کاهش یابد. با این حال، مشکل در دشواری تشخیص شبکههای مورد استفاده نهفته است، زیرا تهران برای پنهان کردن ذینفع واقعی تراکنشها به سیستم پیچیدهای از شرکتهای صوری، واسطهها و صرافیها متکی است.
الن زینسکی، یک مقام سابق وزارت امنیت داخلی ایالات متحده، گفت که تشخیص این شبکههای «بانکداری سایه» بسیار دشوار است، اما ردیابی جریانهای مالی ایران غیرممکن نیست. او افزود که بانکهای آمریکایی و بانکهای کارگزار مسئولیت قابل توجهی در این عملیات دارند.