تندروها در تهران، علیرغم افزایش فشار اقتصادی و گسترش رویارویی با ایالات متحده، برای تشدید تنشهای نظامی و هستهای بیشتر تلاش میکنند. در حالی که طرفداران این رویکرد، آن را راهی برای تقویت اهرم ایران میدانند، یک سوال مهمتر مطرح میشود: آیا تشدید تنشها یک قمار بیملاحظه است یا پاسخی عملگرایانه به گزینههای رو به کاهش ایران؟
با گسترش درگیریها به فراتر از تنگه هرمز و تشدید فشار ایالات متحده بر صادرات نفت ایران، درخواستها برای اتخاذ موضعی سختگیرانهتر، بلندتر شده است.
در مجلس، محمد تقی نقدعلی، نماینده تندرو، خواستار واکنشی قویتر برای جلوگیری از تضعیف بیشتر حزبالله لبنان شد، در حالی که حسن قشقاوی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، خواستار اقداماتی برای تقویت قابلیتهای بازدارندگی ایران شد.
تندروهای ایران در مسیر تشدید تنش
سایر مقامات و چهرههای تندرو حتی پا را فراتر گذاشته و درخواستهای خود را برای خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، پایان دادن به نظارتهای بینالمللی باقیمانده و اتخاذ یک رویکرد هستهای تهاجمیتر تکرار کردهاند.
سپاه پاسداران ایران روز پنجشنبه اعلام کرد که نیروهای دریایی این کشور در تلافی حملات آمریکا به پنج نفتکش ایرانی، دو ناو جنگی آمریکایی، هشت نفتکش و ده کشتی دیگر را در خلیج فارس و تنگه هرمز هدف قرار دادهاند.
این تشدید تنشها در حالی صورت میگیرد که ایران با فشار اقتصادی شدیدی در داخل کشور مواجه است. تورم قیمت مواد غذایی در ماهی که در اواخر آگوست به پایان رسید، نسبت به سال گذشته به ۱۲۷.۵ درصد رسید، در حالی که ارزش ریال در برابر دلار به پایینترین حد خود رسید.
طرفداران تشدید تنش استدلال میکنند که افزایش فشار نظامی میتواند به تهران اهرم استراتژیک بدهد، پیش از آنکه هزینههای اقتصادی و نظامی یک رویارویی برای این کشور غیرقابل تحمل شود.
در تحولی دیگر که فشار بینالمللی را افزایش میدهد، شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) این هفته ایران را به دلیل نقض تعهدات عدم اشاعه به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع داد که اولین ارجاع از این نوع در ۲۰ سال گذشته است.
تهران این تصمیم را رد کرد و دولتهای غربی را به سوءاستفاده از آشفتگی ناشی از حملات ایالات متحده و اسرائیل به تأسیسات هستهای خود به عنوان بهانهای برای اعمال فشار بیشتر متهم کرد.
درخواستها برای خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای یا محدود کردن نظارت بینالمللی میتواند ابزار دیگری برای تشدید تنشها به تهران بدهد، اما میتواند انزوای بینالمللی آن را نیز تشدید کند و احتمال اقدام نظامی مجدد علیه آن را افزایش دهد، در زمانی که گزینههای دیپلماتیک در حال کاهش هستند.
اما چه جایگزینهایی برای ایران در دسترس است؟
با این حال، ارزیابی استراتژی تندروها صرفاً از منظر نقاط ضعف ایران ممکن است جنبه دیگری از محاسبات درون تهران را نادیده بگیرد.
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، این هفته گفت که مذاکره با ایران “ممکن است اتفاق بیفتد” اما افزود که مذاکرات در حال حاضر “چیزی نیست که ما به دنبال آن باشیم”. در همین حال، نیروهای آمریکایی به حمله به تانکرهای نفتی ایران و اعمال محاصره دریایی اعلام شده توسط واشنگتن ادامه دادند.
ترامپ همچنین گفت که میخواهد هرگونه توافق آینده فراتر از مسئله هستهای باشد، که میتواند دستیابی به یک توافق مذاکره شده را حتی دشوارتر کند.
طبق گزارشی در وال استریت ژورنال، مشاوران ارشد ترامپ به طور خصوصی هشدار دادهاند که ایران ممکن است به مقاومت در برابر فشار ایالات متحده ادامه دهد و این درگیری میتواند تا پایان ریاست جمهوری او ادامه یابد.
به گفته یک مقام آمریکایی، در آخرین حمله ایران به پایگاه آمریکایی در اردن، نیروهای آمریکایی مجبور به شلیک تقریباً 30 موشک رهگیر پاتریوت شدند که نگرانیهای جدیدی را در مورد کاهش سریع ذخایر موشکهای پیشرفته دفاع هوایی ایالات متحده ایجاد کرده است.
آمار دقیق ذخایر همچنان محرمانه است، اما برآوردهای مستقل و گزارشهای اخیر نشان میدهد که فشار قابل توجهی بر ذخایر پاتریوت و سایر موشکهای رهگیر پیشرفته ایالات متحده وارد شده است که ممکن است سالها طول بکشد تا دوباره پر شوند.
با وجود اختلاف قابل توجه مداوم در قدرت نظامی و اقتصادی بین ایالات متحده و ایران، تهران در حال حاضر با تورم بالا، اختلال در تجارت نفت و افزایش هزینههای عملیات نظامی طولانی مدت دست و پنجه نرم میکند.
با این حال، به نظر میرسد محاسبات در تهران بر این باور استوار است که ایران میتواند هزینههای کافی را بر ایالات متحده و شرکای منطقهای آن تحمیل کند، پیش از آنکه آسیبپذیریهای خودش به بار غیرقابل تحملی تبدیل شود.
این یک استراتژی پرخطر است، اما در غیاب یک راه حل دیپلماتیک روشن، سوال دشوارتر همچنان باقی است که آیا تندروها در تهران گزینههای موجود برای ایران را نادیده میگیرند، یا اینکه با این درک که این گزینهها بسیار محدود شدهاند، عمل میکنند.