ماجرای داراییهای مسدود شده ایران، یکی از اصلیترین خواستههای تهران در مذاکرات با آمریکا است و واقعاً هم بحث این پولها برای اقتصاد ایران اهمیت زیادی دارد، مقامات ایرانی دنبال آزاد کردن بخشی از دهها میلیارد دلاری هستند که سالهاست خارج از دسترسشان مانده و تاثیر این پول اگر آزاد شود، مستقیم به بازار ارز، واردات، و وضعیت مالی دولت برمیگردد.
طبق گزارشهای اخیر، مذاکرهکنندگان یک بسته مالی حدود ۱۲ میلیارد دلار را بررسی میکنند که اگر بین دو طرف توافقی شکل بگیرد، این پول آزاد میشود.
داراییهای بلوکهشده ایران
به گفته مقامات ایرانی، کل داراییهایی که ایران به خاطر تحریمها و محدودیتهای بانکی و پروندههای حقوقی دیگر نمیتواند به آن دست پیدا کند بیشتر از ۱۰۰ میلیارد دلار است. البته بعضی از این مبالغ هنوز درگیر پروندههای حقوقی جدا از تحریمها هستند.
تازه چند روز پیش، محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس، به قطر رفت و طبق گزارشها، آزادسازی وجوه ایران در آن کشور را هم پیگیری کرد.
سعید آجورلو، همراه تیم مذاکره ایرانی، گفته مذاکرات در قطر نتیجه مثبت داشته، یعنی بعد از تصویب توافق چارچوب، یک بخش از این
پولها قرار است مستقیم به بانک مرکزی ایران منتقل شود. تهران هم دنبال تضمینهایی است که این پولها در آینده دوباره بلوکه نشوند.
از نظر کارشناسان اقتصادی، آزاد شدن حتی بخشی از این داراییها، کار اقتصاد ایران را خیلی جلو میاندازد، ذخایر ارزی بانک مرکزی را تقویت میکند، نرخ دلار را میتواند کنترل کند، دولت میتواند پروژههای زیرساختی را تامین مالی کند، بدهیها را بدهد و واردات کالاهای اساسی و مواد اولیه کارخانهها راحتتر میشود.
بیشتر این پولها درآمد نفتیاند که بعد از خروج آمریکا از توافق هستهای و برگشت تحریمها در سال ۲۰۱۸، در بانکهای خارجی انباشته شد.
مطالبات ایران از بغداد
کره جنوبی یکی از کشورهای مهمی بود که حدود ۶ میلیارد دلار از درآمد نفت ایران را در دو بانکش نگه داشته بود، سال ۲۰۲۳ طی توافق تبادل زندانیان، این مبالغ به قطر منتقل شد. با اینکه مقامات ایران آن زمان گفتند پولها آزاد شده، هنوز اکثر آنها تحت محدودیتهای سخت است و دسترسی تهران کامل نیست.
عراق هم یکی از منابع بزرگ پول ایران است، مطالبات ایران از بغداد بابت صادرات گاز و برق چند میلیارد دلار میشود و اگر محدودیتها کم شود، این رقم میتواند به ۱۰ تا ۱۲ میلیارد دلار برسد.
در مورد چین و هند موضوع کمی پیچیده شده، ایران به طور رسمی نمیگوید پولش آنجا “بلوکه” است و از راههایی استفاده میکند که دسترسی جزئی به این پولها را برای تجارت و واردات فراهم میکند. ولی انتقال و استفاده از این پولها همیشه سخت بوده چون بانکها میترسند گرفتار تحریمهای آمریکا شوند.
ایران میگوید داراییهایش در چین دهها میلیارد دلار است، در هند نزدیک ۷ میلیارد دلار. ژاپن هم بین ۱.۵ تا ۳ میلیارد دلار از پول نفت ایران را در اختیار دارد که گاهی اجازه میدهد برای امور بشردوستانه یا پرداخت به سازمانهای بینالمللی از آنها استفاده شود.
در اروپا، داراییهای ایران پراکنده است و تحت تاثیر تحریم و پروندههای قضایی و قوانین ضد پولشویی قرار دارد، ارزش این داراییها چندین میلیارد تا نزدیک ۲۰ میلیارد دلار تخمین زده میشود. یکی از معروفترین پروندهها، داراییهای بانک مرکزی ایران در لوکزامبورگ است،
بین ۱.۶ تا ۲ میلیارد دلار که به خاطر دعوای حقوقی مربوط به احکام آمریکا در پروندههای تروریسم هنوز آزاد نشده است.
با تمام این جزئیات، حتی اگر بخش کوچکی از این پولها آزاد شود، ذخایر ارزی ایران تقویت میشود، دولت راحتتر میتواند واردات را تامین کند و در اقتصاد نفس تازهای میکشد. به همین خاطر موضوع داراییهای مسدود شده، یکی از اصلیترین مسائل اقتصادی در مذاکرات فعلی تهران و واشنگتن است.