عرصه منطقهای شاهد تشدید سریع تنشها است، چرا که شبهنظامیان تحت حمایت ایران در خاورمیانه حملات خود را علیه اسرائیل، ایالات متحده و متحدانشان در تلافی حمله مشترک واشنگتن و تلآویو علیه تهران تشدید میکنند. دامنه این درگیری با ورود بازیگران مسلح جدید در حال گسترش است و هرج و مرج و خشونت بیشتر در منطقه را تهدید میکند.
در این زمینه، عراق به عنوان جبهه اصلی در رویارویی غیرمستقیم بین دو طرف ظهور کرده است و اسرائیل و ایالات متحده حملات خود را علیه شبکه گروههای مسلح مرتبط با ایران تشدید کردهاند. به گفته تحلیلگران و مقامات اطلاعاتی سابق در منطقه، واشنگتن و تلآویو در حال انجام حملات هوایی و عملیات ویژه زمینی برای تضعیف تواناییهای این جناحها هستند.
همچنین بخوانید: شاخص داو جونز تحت فشار جنگ و افزایش قیمت نفت به منفی رسید
جنگ نیابتی ایران و آمریکا
از زمان آغاز خصومتها در روز شنبه، شبهنظامیان عراقی دهها حمله را علیه اسرائیل و پایگاههای نظامی ایالات متحده در اردن و عراق انجام دادهاند. شایان ذکر است که از زمان حمله آمریکا در سال ۲۰۰۳، عراق علیرغم تلاشهای دولت فعلی عراق برای جلوگیری از دخالت در این تشدید، به میدان نبردی برای جنگ نیابتی بین ایالات متحده و متحدانش از یک طرف و ایران از طرف دیگر تبدیل شده است.
این شبهنظامیان عمدتاً از نیروهای تازهنفس جامعه شیعه عراق تشکیل شدهاند و تحت هدایت افسران ارشد سپاه پاسداران ایران فعالیت میکنند.
در نشانهای از گسترش جنگ نیابتی در منطقه، مقامات واشنگتن روز سهشنبه به احتمال حمایت از گروههای مخالف کرد ایرانی و استفاده بالقوه از آنها برای راهاندازی عملیات در شمال غربی ایران اشاره کردند.
در روزهای اخیر، چندین گروه مسلح تحت حمایت ایران مسئولیت حملاتی را که پایگاه آمریکایی در فرودگاه اربیل در شمال عراق را هدف قرار داده بود، بر عهده گرفتهاند. پهپادها و موشکها نیز از مناطق بیابانی غرب ایران به سمت اهدافی در اردن شلیک شدهاند، در حالی که گزارشها حاکی از آن است که شبهنظامیان در جنوب عراق موشکی را به سمت کویت شلیک کردهاند.
روز پنجشنبه، این گروهها بیانیه مشترکی صادر کردند و به کشورهای اروپایی در مورد پیوستن به این جنگ هشدار دادند و تهدید کردند که «نیروها و پایگاههای آنها در عراق و منطقه» را هدف قرار خواهند داد.
موضوعات مرتبط: مجلس نمایندگان آمریکا طرح محدود کردن اختیارات جنگی ترامپ را رد کرد
در همین حال، خبرگزاری رسمی عراق گزارش داد که نیروهای امنیتی تلاش برای پرتاب موشک از استان بصره در جنوب عراق به سمت یک کشور همسایه را خنثی کردند و به توقیف یک سکوی پرتاب سیار حامل دو موشک آماده پرتاب اشاره کردند.
در اسرائیل، سخنگوی ارتش تأیید کرد که پهپادها از عراق به سمت خاک اسرائیل پرتاب شدهاند، اما خاطرنشان کرد که تعداد آنها «زیاد» نبوده است.
مایکل نایتس، کارشناس امور عراق در تعامل افق، معتقد است که جناحهای عراقی تحت حمایت ایران در تلاشند تا نقشی برای خود در جنگ فعلی دست و پا کنند و انتقام قتل علی خامنهای، رهبر ایران، را بگیرند.
موضوعات مهم: جنگ ایران و اسرائیل.. ششمین روز جنگ و تهدیدهای گسترده
شبهنظامیان در جنوب بغداد
در آنچه که به نظر میرسد یک ضدحمله پنهانی باشد، پایگاههای شبهنظامیان در جنوب بغداد و در نزدیکی شهرهای ناصریه و بصره توسط پهپادهای انتحاری کوچک هدف قرار گرفتند و طبق گزارشها ۱۵ جنگجو کشته شدند که اکثر آنها اعضای کتائب حزبالله، یکی از قدرتمندترین گروههای مسلح طرفدار ایران در عراق، بودند.
نایتس توضیح داد که پهپادهای مورد استفاده کوتاهبرد بودند، که نشان میدهد آنها مستقیماً از اسرائیل پرتاب نشدهاند، بلکه از مکانهای نزدیک پرتاب شدهاند، که نشان میدهد عملیات پنهانی در داخل عراق انجام میشود.
کتائب حزبالله روز پنجشنبه از کشته شدن یکی از فرماندهان خود در حمله هوایی به یک وسیله نقلیه در نزدیکی پایگاه اصلیاش در جنوب عراق خبر داد، در حالی که منابعی در داخل این گروه گزارش دادند که این حمله منجر به کشته شدن سه جنگجو شده است. پایگاه الفصیل در جرف النصر از ابتدای هفته هدف یک سری حملات قرار گرفته است، در حالی که گزارشهایی از انفجارهای بزرگ در پایگاههای شبهنظامیان در استان انبار، غرب عراق، منتشر شده است.
در تحولی دیگر، یک سری انفجارهای مرموز، سیستمهای راداری دولت عراق را که مسئول نظارت بر ترافیک هوایی در حریم هوایی این کشور هستند، مختل کرد.
دو مقام سابق اطلاعاتی اسرائیل گفتند که نمیتوانند در مورد این انفجارها اظهار نظر کنند، اما احتمال دخالت اطلاعات اسرائیل یا نیروهای ویژه “همچنان محتمل است”، در حالی که یک مقام سوم احتمال دخالت نیروهای آمریکایی را مطرح کرد.
در طول دهههای گذشته، ایران سرمایهگذاری هنگفتی در ایجاد شبکهای از گروههای مسلح از اقیانوس هند تا دریای مدیترانه انجام داده است، با هدف جلوگیری از هرگونه حمله احتمالی علیه خود و تقویت نفوذ منطقهای خود.
با این حال، به اصطلاح «محور مقاومت» در نتیجه حملات پی در پی اسرائیل از زمان حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۱۳ که منجر به شعلهور شدن مجموعهای از جنگها در منطقه شد، متحمل شکستهای قابل توجهی شده است.
در حالی که حزبالله در لبنان درگیر رویارویی با اسرائیل بوده است، حماس در غزه و حوثیها در یمن هنوز مستقیماً وارد جنگ فعلی نشدهاند.
رناد منصور، محقق چتم هاوس، معتقد است که محاسبات این گروهها اکنون در درجه اول بر «بقا» متمرکز است، نه لزوماً بر بقای خود رژیم ایران.
از سوی دیگر، فیلیپ اسمیت، تحلیلگر آمریکایی، گفت که تهران ممکن است حوثیها را به عنوان «نیروی ذخیره» نگه دارد، اما رهبری این گروه همچنین ممکن است در تلاش باشد تا گزینههای خود را در انتظار فروپاشی احتمالی رژیم ایران متعادل کند.
در نشانه دیگری از استفاده از نیروهای نیابتی برای تضعیف ایران، گزارشهایی از حملات انجام شده توسط گروههای مسلح مرتبط با جنبشهای جداییطلب عرب علیه اهداف سپاه پاسداران در جنوب غربی ایران منتشر شده است.
یک گروه مسلح تازه تأسیس که خود را «شاهینهای اهواز» مینامد، مسئولیت حملهای را که یک پایگاه سپاه پاسداران در شهر اهواز، در نزدیکی مرز عراق را هدف قرار داد، بر عهده گرفت.
حملات روزهای اخیر همچنین زیرساختهای مرتبط با گروههای مخالف کرد ایرانی مستقر در کردستان عراق را هدف قرار داده است.