صحبت از یک توافق موقت احتمالی بین ایران و ایالات متحده، اختلافات عمیقی را در عرصه سیاسی ایران آشکار کرده است. برخی از مقامات آن را پیشرفت دیپلماتیکی میدانند که میتواند فشارهای اقتصادی و امنیتی را کاهش دهد، در حالی که یک جناح تندرو آن را عبور از خطوط قرمز جمهوری اسلامی میداند.
این اختلافات پس از آن پدیدار شد که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، اعلام کرد که برای تصمیمگیری نهایی در مورد توافق در حال شکلگیری با ایران به اتاق وضعیت کاخ سفید میرود و ادعا کرد که برخی از مفاد آن قبلاً توسط هر دو طرف مورد توافق قرار گرفته است.
موضوعات مرتبط: یوسف پزشکیان: قطع اینترنت در ايران مشکلات را حل نمیکند
توافق با واشنگتن
این اظهارات با تشدید نظامی جدید، پس از حملات ارتش آمریکا به تأسیسات پهپادی ایران در نزدیکی تنگه هرمز، همزمان شد. گزارشها حاکی از آن است که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران با هدف قرار دادن یک پایگاه آمریکایی در منطقه که گمان میرود در کویت واقع شده باشد، تلافی کرد.
در تهران، اعضای پارلمان نزدیک به محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، که رهبری تیم مذاکرهکننده ایران را نیز بر عهده دارد، از گزارشهای پیشرفت در مذاکرات استقبال کردند.
فدا حسین ملکی، نماینده مجلس و عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، گفت که مذاکرات «پیشرفت قابل توجهی، چه از نظر کمی و چه از نظر کیفی» داشته است و ادعا کرد که «بیشتر پیشنهادات جمهوری اسلامی پذیرفته شده است».
وی افزود که نگرانی اصلی تهران «غیرقابل پیشبینی بودن اقدامات ترامپ» است و خاطرنشان کرد که سفر اخیر قالیباف به قطر به موضوع داراییهای مسدود شده ایران پرداخت و نتایج مثبتی به همراه داشت.
همچنین بخوانید: پزشکیان: مذاکرات با واشنگتن در چارچوب منافع ملی انجام میشود
مذاکرات به منظور تسهیل بازگشایی تنگه هرمز
در همین حال، تندروها انتقادات خود را از مذاکرات تشدید کردند. ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس، در یک مصاحبه تلویزیونی گفت: «چرا باید حتی به ایالات متحده تعهد دهیم که سلاح هستهای تولید نخواهیم کرد؟»
روحالله ایزدخواه، نماینده مجلس، نیز قالیباف را به حاشیه راندن مجلس متهم کرد و گفت که اقدامی برای دور نگه داشتن مجلس از جزئیات مذاکرات به منظور تسهیل بازگشایی تنگه هرمز صورت گرفته است و افزود که «مردم اجازه این کار را نخواهند داد.»
ابوالفضل ابوترابی، نماینده مجلس، به نوبه خود اظهار داشت که خطوط قرمز تعیین شده توسط رهبر ایران در مورد تنگه هرمز، برنامه هستهای و غرامت در طول مذاکرات زیر پا گذاشته شده است.
ابوترابی واشنگتن را به تلاش برای فریب تهران با ارائه ۳۰۰ میلیارد دلار بودجه بازسازی بدون ضمانتهای الزامآور در ازای بازگشایی تنگه هرمز متهم کرد. او پیشبینی کرد که ایالات متحده پس از جام جهانی و انتخابات میاندورهای آمریکا، هدف قرار دادن ایران را از سر خواهد گرفت.
انتقادات به محافل اقتصادی و رسانهای نیز کشیده شد و پریسا نصر، تحلیلگر مالی، مذاکرهکنندگان را “تسلیمشونده” توصیف کرد. او استدلال کرد که داراییهای استراتژیک ایران به تدریج از ابزارهای چانهزنی به داراییهای بیارزش تبدیل شدهاند و این امر میتواند کشور را به سمت “توافق تسلیم جدید” سوق دهد.
در کنار بحثهای سیاسی، تردیدهایی در میان ایرانیان در مورد توانایی هرگونه توافق احتمالی برای تضمین ثبات پایدار در حال افزایش است. برخی از کاربران رسانههای اجتماعی معتقدند که حتی در صورت امضا، این توافق از رویارویی آینده جلوگیری نمیکند، در حالی که برخی دیگر میترسند که هرگونه توافق بلندمدت، شانس تغییر سیاسی در ایران را کاهش دهد.
سعید محمدی جزی، تحلیلگر مالی، نوشت که ماههای آینده شاهد یکی از این دو سناریو خواهیم بود: یا توافق جامعی که ادامه رژیم فعلی را تضمین میکند، یا وقوع «جنگ بزرگ و نهایی» که آینده جمهوری اسلامی را تعیین خواهد کرد.
کاربران دیگر نیز معتقدند که آرامش فعلی ممکن است صرفاً یک آتشبس موقت باشد که توسط هر دو طرف برای آماده شدن برای دور جدیدی از درگیری که میتواند ظرف چند ماه از سر گرفته شود، استفاده میشود.
در خیابانهای ایران، شهروندان با اضطراب فزایندهای، در میان وضعیتی از انتظار بین جنگ و صلح، تحولات را تماشا میکنند. سیما، ساکن تهران، گفت که این وضعیت «نه جنگ و نه صلح» بر همه جنبههای زندگی روزمره تأثیر میگذارد و خاطرنشان کرد که هر تحول جدیدی برای برانگیختن ترس از تشدید نظامی کافی است.
او افزود که درگیریهای اخیر در خلیج فارس و بندرعباس، این احساس را در او زنده کرده است که با وجود ادامه اظهارات رسمی در مورد حفظ آتشبس، هر لحظه ممکن است جنگ دوباره آغاز شود.
قیمت طلا و ارز خارجی همچنان نگرانی اصلی ایرانیان در بحبوحه تورم بالا و کاهش ارزش پول ملی است و بسیاری از آنها برای حفظ پسانداز خود به دلار و طلا روی میآورند.
مرتضی، مهندس اهل تهران، گفت که ماهها پیش تمام پسانداز خود را که برای خرید خانه اختصاص داده بود، به دلار تبدیل کرده است. او توضیح داد که اگرچه معتقد است هرگونه توافقی که منجر به لغو تحریمها شود میتواند وضعیت اقتصادی را بهبود بخشد، اما عدم قطعیت فعلی او را شبها بیدار نگه میدارد.
او افزود: «پس از پایان جنگ ایران و عراق، بسیاری از مردم، از جمله پدر من، با توافق ایران با آتشبس، مبالغ قابل توجهی را از دست دادند، بنابراین من از تکرار آن تجربه امروز میترسم.»