تنش نظامی بین آمریکا و ایران حالا به یه اتفاق دائمی تبدیل شده، اما بازارهای مالی جهانی تا این لحظه نشون دادن که میتونن شوکها رو جذب کنن، اون هم با کمک رشد عجیب سهام شرکتهای هوش مصنوعی. با این وجود، اثرات اقتصادی طولانیمدت جنگ کمکم خودش رو نشون میده، بهخصوص در کشورهای کمدرآمد که الان با هزینههای بالای انرژی و کود و کمبود نفت روبرو شدن.
از زمانی که درگیریها شروع شد، بازار نفت حسابی بالا و پایین داشته، اما اکثر این نوسانات بهخاطر جو روانی سرمایهگذارها و حرفهای سیاستمدارها بوده، نه بهدلیل تغییر واقعی در عرضه و تقاضا.
با اینکه ایران تنگه هرمز رو بست و این حرکت، جریان نفت جهانی رو به هم زد، ولی بهخاطر زمان حمل و نقل، تاثیر فوری خیلی حس نشد. قیمت نفت و گاز همچنان بسته به حرفها و تصمیمات دو طرف، در نوسان بود.
همچنین بخوانید: پزشکیان: مذاکرات با واشنگتن در چارچوب منافع ملی انجام میشود
هزینه پنهان جنگ ایران
تا اوایل ژوئیه و بعد از اعلام آتشبس بین واشنگتن و تهران، قیمت نفت به زیر ۷۰ دلار برگشت، تقریبا همونجایی که قبل جنگ بود. البته وقتی دوباره جنگ بالا گرفت، قیمت نفت فقط کمی افزایش پیدا کرد و خبر عجیب و غریبی نبود.
در مقابل، سهام آمریکا توی سه ماهه بین آوریل و ژوئن، بهترین عملکرد خودش رو از سال ۲۰۲۰ نشون داد، دلیلش هم رشد سهام شرکتهای هوش مصنوعی بود، چون خیلیها معتقد بودن همین هوش مصنوعی موتور رشد اقتصادی آینده خواهد شد.
صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده که اقتصادهای بزرگ فقط کمی کند میشن و مثلا تو سال ۲۰۲۶ رشدی حدود ۱.۷ درصدی خواهند داشت، در حالی که سال قبلش پیشبینیشون ۱.۹ درصد بود. اقتصاد آمریکا حتی به ۲.۳ درصد رشد میرسه، که از سال قبلش بیشتره.
این تابآوری بازارها، بهعلاوه سرمایهگذاری عجیب روی هوش مصنوعی و رمزارزها، به خاطر دخالتهای دولتی گسترده بوده که تونستن تا حد زیادی فشار بحران انرژی رو کم کنن. جالبه بدونید که بین آوریل تا ژوئن، حدود ۴۴۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی، بیشتر از آمریکا، از ذخایر تجاری و استراتژیک به بازار تزریق شد.
ذخایر استراتژیک نفت آمریکا
ولی این گزارش هشدار داده که همین راهحل دیگه به این سادگیها جواب نمیده، چون الان ذخایر استراتژیک نفت آمریکا به کمتر از نصف رسیده و ذخایر نفت در کشورهای OECD هم همینطور داره کم میشه.
تازه داستان فقط به نفت خام محدود نمیشه، چون صادرات فرآوردههای نفتی تصفیهشده و گاز مایع از خلیج فارس هم به خاطر آسیب پالایشگاهها، همچنان خیلی پایینتر از دوران قبل جنگه.
یکی از مهمترین تاثیرات اقتصادی جنگ، افزایش قیمت کودهای شیمیاییست که شدیدا به مشتقات نفتی وابسته هستن. پیشبینی فائو اینه که قیمت کودها تا نیمه نخست ۲۰۲۶، بین ۱۵ تا ۲۰ درصد بالا بره و هزینه کشاورزی رو، مخصوصا در کشورهای در حال توسعه، افزایش بده.
این گزارش تاکید داره که هر مقدار کاهش در مصرف کود میتونه تولید محصولات کشاورزی رو بهشدت پایین بیاره—توی شرایطی که بازارها با کوچکترین نشونه کمبود، قیمت مواد غذایی رو بالا میبرن.
تاثیرات جنگ فقط به کشاورزی محدود نمیشه. بیش از ۶۰۰۰ محصول صنعتی مثل هلیوم، گوگرد، متانول، پلیاتیلن و پلیپروپیلن، به مشتقات نفتی گره خوردهان و این مواد رو بیشتر کشورهای خلیج فارس تامین میکنن. این مواد تو تولید پلاستیک، پارچه، تجهیزات پزشکی و فناوریهای انرژی تجدیدپذیر استفاده میشن.
گزارش میگه کشورهای کمدرآمد و متوسط، خصوصا تو آسیا و آفریقا، بهخاطر وابستگی به تجارت و انرژی خاورمیانه، ضربه بیشتری میخورن،اون هم زمانی که تازه از پیامدهای کووید-۱۹ و افزایش قیمت مواد غذایی و انرژی بعد از جنگ روسیه و اوکراین، و همین طور بالا رفتن هزینههای استقراض جهانی، بیرون اومدن.
طبق برآورد بانک جهانی، شکاف درآمدی بین اقتصادهای پیشرفته و در حال توسعه (غیر از چین و هند) تا سال ۲۰۲۸ هم به حالت قبل کرونا برنمیگرده، یعنی خیلی از کشورهای جنوب جهان تقریبا یه دهه رو از دست میدن و کشورهای بدهکار ممکنه با فاجعه اقتصادی روبرو بشن.
در نهایت، این گزارش میگه که این شکاف اقتصادی میتونه تعادل ژئوپلیتیکی دنیا رو بهکلی تغییر بده. اگر این اختلافها جدی گرفته نشن، چه تو خود کشورها و چه در روابط بینالمللی، باید منتظر موجهای جدیدی از بیثباتی سیاسی و اقتصادی بود اگر بازارهای مالی همچنان وانمود کنن که هیچ اتفاقی نیفتاده.